ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΣΧΟΛΗ: ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ:

ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΓΥΝΑΙΚΝ ΠΟΥ ΥΠΟΚΕΙΝΤΑΙ ΣΕ ΙΑΤΡΙΚΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΓΗ

ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ:	ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΕΣ:
Κ. ΖΙΓΟΥ ΘΕΟΛΟΓΙΑ	ΚΥΡΙΑΚΙΔΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟΥ

ΛΟΥΠΗ ΕΥΣΤΡΑΤΙΑ

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008

2

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Η εργασία αυτή έχει σκοπό να ενηµερώσει και να ευαισθητοποιήσει τους εργαζόµενους σε επαγγέλµατα υγείας και πρόνοιας στα ψυχολογικά προβλήµατα του αναπτυσσόµενου ατόµου, µε ιδιαίτερη έµφαση στη γυναίκα και τις επιδράσεις της υπογονιµότητας που έχει στην ψυχολογία της αλλά και τις επιδράσεις των διαδικασιών της υποβοηθούµενης αναπαραγωγής που υπόκεινται.

Στο πρώτο κεφάλαιο θα αναφερθούµε στο αναπαραγωγικό σύστηµα της γυναίκας, ώστε οι όροι που θα αναφερθούν παρακάτω να γίνουν πιο εύκολα κατανοητοί. Στο δεύτερο κεφάλαιο θα µιλήσουµε για τη λειτουργεί του γυναικείου σώµατος όσον αφορά την ωορρηξία και τη σύλληψη. Στη συνέχεια θα αναφερθούµε στον όρο της υπογονιµότητας αναπτύσσοντας διάφορα θέµατα, όπως το πότε ένα ζευγάρι µπορεί να χαρακτηριστεί υπογόνιµο καθώς και την επίδραση ενός πολύ σηµαντικού παράγοντα που επηρεάζει αρνητικά τη γονιµότητα, το άγχος. Επίσης θα περιγράψουµε αναλυτικά τους λόγους της υπογονιµότητας, περιβαλλοντικούς, οργανικούς αλλά και ψυχολογικούς. Ακόµη θα παρουσιαστούν στοιχεία για την υπογονιµότητα στη χώρα µας µέσα από τη Ευρωπαϊκή στατιστική υπηρεσία µε πρόσφατη έρευνα. Στο τέταρτο κεφάλαιο θα αναφερθούµε στην εξωσωµατική γονιµοποίηση, τη διαδικασία, τα στάδια καθώς και στις επιπλοκές που µπορεί να εµφανιστούν καθώς επίσης και σε µια έρευνα, µε θέµα την εξωσωµατική γονιµοποίηση, η οποία πραγµατοποιήθηκε σε 100 γυναίκες, σε τρεις Μονάδες Ιατρικής Αναπαραγωγής των Αθηνών. Για την έρευνα χρησιµοποιήθηκε, εκτός από ένα δηµογραφικό ερωτηµατολόγιο, ένα αυτοσχέδιο ερωτηµατολόγιο, βασισµένο στο Infertility Questionnaire και το Infertility Coping Test του Dr. Servera, σταθµισµένα στην Αγγλία. Το αυτοσχέδιο ερωτηµατολόγιο αποτελείται από 30 ερωτήσεις, οι οποίες µελετούν τις απόψεις και τα συναισθήµατα των γυναικών αυτών κατά τη θεραπεία της εξωσωµατικής γονιµοποίησης, καθώς και τη σχέση µε το σύντροφό τους. Στο τελευταίο κεφάλαιο θα αναπτύξουµε τα ψυχολογικά προβλήµατα των υπογόνιµων ζευγαριών και κυρίως των γυναικών.

Τέλος θα θέλαµε να ευχαριστήσουµε την καθηγήτρια του Α.Τ.Ε.Ι. Θεσσαλονίκης κα. Ζιώγου για την πολύτιµη βοήθεια της στην πραγµατοποίηση αυτής της εργασίας αλλά και για την ευκαιρία που µας έδωσε να µελετήσουµε και να ασχοληθούµε µε ένα ενδιαφέρον θέµα, που αφορά όλους στις µέρες µας.

3

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ.................................................................................................................σελ.3

ΕΙΣΑΓMΓΗ...................................................................................................................σελ.6

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1
Αναπαραγωγικό σύστηµα γυναίκας............................................................................σελ.7

Η µήτρα.......................................................................................................................σελ.8
Ο κόλπος.....................................................................................................................σελ.9

Οι σάλπιγγες................................................................................................................σελ.9
Οι ωοθήκες..................................................................................................................σελ.9

Τα εξωτερικά γεννητικά όργανα.................................................................................σελ.10

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2
Πως λειτουργεί το γυναικείο σώµα.............................................................................σελ.11

Εµµηνορροϊκός κύκλος...............................................................................................σελ.11
Πρόβλεψη ωορρηξίας.................................................................................................σελ.12

Mοθηκική διέγερση.....................................................................................................σελ.13
Τα στάδια ανάπτυξης του ωοθυλακίου.......................................................................σελ.14

Mορρηξία και σύλληψη...............................................................................................σελ.15

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

Υπογονιµότητα............................................................................................................σελ.16

Πότε µια γυναίκα πρέπει να απευθυνθεί σε γιατρό....................................................σελ.17

Άγχος και γονιµότητα.................................................................................................σελ.18
Λόγοι υπογονιµότητας................................................................................................σελ.20

Γυναικείοι παράγοντες................................................................................................σελ.20
Προβλήµατα στις σάλπιγγες.......................................................................................σελ.20

Διαταραχές στην ωορρηξία.........................................................................................σελ.22
Ενδοµητρίωση.............................................................................................................σελ.23

Η ηλικία.......................................................................................................................σελ.23
Άλλοι παράγοντες.......................................................................................................σελ.24

Εκτρώσεις και υπογονιµότητα....................................................................................σελ.24

Τι µπορεί να σηµαίνουν οι αποβολές..........................................................................σελ.25

Ανδρικοί παράγοντες..................................................................................................σελ.26

Ψυχολογικοί λόγοι υπογονιµότητας............................................................................σελ.27

4

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4		
Εξωσωµατική γονιµοποίηση.......................................................................................	σελ.28	
Δυσκολίες και διλλήµατα κατά την τεχνική γονιµοποίηση........................................	σελ.39	
Επιτυχία 20%..............................................................................................................	σελ.30	
Βασικά στάδια.............................................................................................................	σελ.31	
Προετοιµασία-Κλινικές και εργαστηριακές εξετάσεις...............................................	σελ.31	
Έναρξη θεραπείας-Παρακολούθηση κύκλου.............................................................	σελ.34	
Mοληψία......................................................................................................................	σελ.35	
Συλλογή και επεξεργασία σπέρµατος.........................................................................	σελ.37	
Γονιµοποίηση..............................................................................................................	σελ.38	
Εµβυοµεταφορά..........................................................................................................	σελ.39	
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5		
Εναλλακτικές τεχνικές και σύγχρονες εξελίξεις.........................................................	σελ.40	
Μέθοδος GIFT............................................................................................................	σελ.40	
Μέθοδος ZIFT............................................................................................................	σελ.40	
Μικρογονιµοποίηση ICSI...........................................................................................	σελ.41	
MESA-TESE..............................................................................................................	σελ.42	
Εµβυοµεταφορά βλαστοκύστεων...............................................................................	σελ.42	
Υποβοηθούµενη εκκόλαψη........................................................................................	σελ.43	
Δωρεά ωαρίων............................................................................................................	σελ.44	
Επιπλοκές εξωσωµατικής γονιµοποίησης..................................................................	σελ.45	
Φαρµακευτικές επιπλοκές..........................................................................................	σελ.45	
Διακολπική ωοληψία..................................................................................................	σελ.46	
Μαιευτικές επιπλοκές.................................................................................................	σελ.47	
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6		
Η υπογονιµότητα στην Ελλάδα - Έρευνα...................................................................	σελ.48	
Κέντρα υποβοηθούµενης αναπαραγωγής..................................................................	σελ.49	
Εξωσωµατική γονιµοποίηση σε Ελληνίδες γυναίκες - Έρευνα..................................	σελ.50	
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7		
Ψυχολογικά προβλήµατα υπογόνιµων ζευγαριών.....................................................	σελ.59	
Συναισθήµατα κατά την εξωσωµατική γονιµοποίηση...............................................	σελ.63	
Εξωσωµατική γονιµοποίηση µε δότες........................................................................	σελ.64	
Συµβουλευτική υποστήριξη........................................................................................	σελ.65	
Πότε βοηθά η συµβουλευτική υποστήριξη.................................................................	σελ.65	
Πως βοηθά η συµβουλευτική......................................................................................	σελ.66	
Τι να πείτε και τι να µη πείτε σε ένα ζευγάρι µε πρόβληµα γονιµότητας...................	σελ.67	
Επιλογές για ζευγάρια που υφίστανται τη θεραπεία της γονιµότητας........................	σελ.68	
Βιβλιογραφία...............................................................................................................	σελ.69	
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ		
Ο ρόλος της δίαιτας.....................................................................................................	σελ.71	
5 τρόποι για εύκολη εγκυµοσύνη................................................................................	σελ.72	
	5	

ΕΙΣΑΓ_ΓΗ

Γέννηση του πρώτου τέκνου µετά από εξωσωµατική γονιµοποίηση. (Oldham, Αγγλία, 25/7/1978).

Κατά προσέγγιση, 1 στα 7 ζευγάρια έχουν πρόβληµα στην προσπάθειά τους να τεκνοποιήσουν. Περίπου στις µισές από αυτές τις περιπτώσεις το πρόβληµα ωφείλεται στον ανδρικό παράγοντα ενώ οι άλλες µισές στον γυναικείο παράγοντα.

Πολύ λίγα ζευγάρια είναι τελείως υπογόνιµα και κατατάσονται στην κατηγορία όπου δεν υπάρχει καθόλου σπέρµα ή δεν λειτουργούν οι ωοθήκες.

Τα περισσότερα όµως ζευγάρια µπαίνουν στην κατηγορία ηµι-γόνιµα και η υποβοηθούµενη αναπαραγωγή µπορεί να χρησιµοποιηθεί ώστε να εκπληρωθεί το όνειρό τους να κάνουν ένα παιδί.

Ο όρος Εξωσωµατική Γονιµοποίηση περιλαµβάνει ένα βαρύ φάσµα τεχνικών που έχουν σκοπό τη βοήθεια υπογόνιµων ζευγαριών στο ν’ αποκτήσουν παιδί. Από τη γέννηση της Louise Brown το 1978 – το πρώτο παιδί Εξωσωµατικής Γονιµοποίησης στο Bourn Hall της Αγγλίας – µέχρι σήµερα χιλιάδες ζευγάρια τα έχουν καταφέρει. Με τη µέθοδο αυτή δίνεται λύση σε προβλήµατα υπογονιµότητας τόσο της γυναίκας όσο και του άντρα.

Η γονιµοποίηση µπορεί να επιτευχθεί µε σπερµατέγχυση, µε την συλλογή και ανάµειξη ωαρίων και σπερµατοζωαρίων και εισαγωγή τους αµέσως στις σάλπιγγες, µε εξωσωµατική γονιµοποίηση όπου τα ωάρια που παίρνουµε γονιµοποιούνται µε τα σπερµατοζωαρία και παραµένουν στο εργαστήριο για µερικές µέρες πριν τοποθετηθούν στην µήτρα της γυναίκας.

Η	εξωσωµατική γονιµοποίηση αρχικά εφαρµόστηκε για την αντιµετώπιση προβληµάτων αναπαραγωγής όπως φραγµένες σάλπιγγες ή απουσία τους µετά από χειρουργική επέµβαση. 

Στόχος είναι να προσφερθούν οι πιό αξιόλογες και αξιόπιστες ιατρικές υπηρεσίες και θεραπείες που υπάρχουν, ώστε να επιτευχθεί εγκυµοσύνη σε όσο το δυνατόν λιγότερο χρόνο. 

Οι κυριότερες αιτίες για την γυναικεία υπογονιµότητα είναι προβλήµατα µε τις σάλπιγγες, την ωορηξία, τις ορµόνες, καθώς και η ενδοµητρίωση. 

Οι αιτίες για την ανδρική υπογονιµότητα είναι κυρίως η ολιγοσπερµία, η χαµηλή κινητικότητα των σπερµατοζωαρίων ή η κακής ποιότητας µορφολογία τους. 

Η	πρόοδος τα τελευταία χρόνια στην εξωσωµατική γονιµοποίηση έχει αυξήσει σηµαντικά τα ποσοστά εγκυµοσύνης ακόµα και αν υπάρχει χαµηλός αριθµός σπερµατοζωαρίων. 

Βελτιώσεις επίσης στην καλλιέργεια και την γνώση των εµβρύων, µας οδηγεί σταθερά σε µεγάλα ποσοστά επιτυχίας στην εξωσωµατική γονιµοποιήση. 

6

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

ΑΝΑΠΑΡΑΓ_ΓΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΑΣ

7

Η ΜΗΤΡΑ

Η µήτρα είναι ένα κοίλο µυϊκό όργανο του γυναικείου γεννητικού συστήµατος, σε σχήµα αχλαδιού. Οι διαστάσεις της είναι: Μήκος 6-8 cm και Πλάτος 5 cm. Πάχος 2-3 cm Σκοπός της µήτρας είναι να φιλοξενήσει το έµβρυο κατά την εγκυµοσύνη. Είναι τοποθετηµένη µεταξύ της ουροδόχου κύστεως, εµπρός, και του παχέως εντέρου, πίσω. Το χαµηλότερο και στενότερο µέρος της µήτρας ονοµάζεται τράχηλος και προεξέχει, στον κόλπο. Το κανάλι του κόλπου συνδέει τα έξω γεννητικά όργανα (αιδοίο),µε τη µήτρα. Δεξιά και αριστερά της µήτρας εξέρχονται οι σάλπιγγες. Σκοπό έχουν να µεταφέρουν το ωάριο από τις ωοθήκες στο εσωτερικό της µήτρας.

Η	µήτρα αποτελείται από τρία στρώµατα: 

1.	Το ενδοµήτριο. είναι η εσωτερική επένδυση της µήτρας, που δέχεται την κυκλική επίδραση των ορµονών σε κάθε κύκλο. Σε περίπτωση µη γονιµοποίησης του ωάριου δηµιουργεί την περίοδο. 

2.	Το µυοµήτριο. Είναι το κυρίως τοίχωµα της µήτρας και αποτελείται από µυϊκό ιστό. 

3.	Το περιµήτριο. Είναι η εξωτερική λεπτή επένδυση της µήτρας. 

8

Ο ΚΟΛΠΟΣ

Κάτω από το έξω στόµιο της ουρήθρας βρίσκεται η αρχή του κόλπου (ή σωστότερα το έξω στόµιο ή πρόδοµος του κόλπου). Ο κόλπος είναι ένας σωληνώδης σχηµατισµός από µυικά τοιχώµατα ό οποίος οδηγεί από τα εξωτερικά γεννητικά όργανα στη µήτρα. Μέσω του κόλπου εξέρχεται το αίµα κατά τη διάρκεια της περιόδου.

ΟΙ ΣΑΛΠΙΓΓΕΣ

Οι σάλπιγγες είναι δύο λεπτά µυϊκά κανάλια, που εξέρχονται στα πλάγια της µήτρας και καταλήγουν στις ωοθήκες. Έχουν µήκος δέκα έως δώδεκα εκατοστά. Η εσωτερική τους διάµετρο είναι περίπου ένα χιλιοστό. Ο σκοπός τους είναι να µεταφέρουν το ωάριο από τις ωοθήκες στη µήτρα. Δια µέσω των σαλπίγγων, µεταφέρονται τα σπερµατοζωάρια για να φτάσουν το ωράριο. Για τη

γονιµότητα είναι πολύ σηµαντικό να έχουν το εσωτερικό κανάλι ελεύθερο έτσι ώστε να µπορεί να κινηθεί το ωάριο και το σπέρµα. Παθήσεις, όπως φλεγµονές, ενδοµητρίωση κ.α. µπορούν να φράξουν της σάλπιγγες και να µειώσουν τη γονιµότητα της γυναίκας.

ΟΙ _ΟΘΗΚΕΣ

Οι ωοθήκες είναι ένα ζευγάρι οργάνων, του γυναικείου γεννητικού συστήµατος. Βρίσκονται χαµηλά στην κοιλιά, στην πύελο (λεκάνη), δεξιά και αριστερά από τη µήτρα. Έχουν σχήµα αµυγδαλοειδές, και διάµετρος 3 εκ. µήκος, 1,5 εκ. πλάτος και 1 εκ. πάχους. Οι ωοθήκες παράγουν ωάρια και θηλυκές ορµόνες. Κάθε µήνα, κατά τον εµµηνορυσιακό

κύκλο, ένα ωάριο, σπανιότερα δύο, παράγεται από τις ωοθήκες (ωοθυλακιορρηξία) . Το ωάριο ταξιδεύει, δια µέσω των σαλπιγγών στη µήτρα και εµφυτεύεται σε περίπτωση γονιµοποίησης του.

Οι ωοθήκες παράγουν επίσης θηλυκές ορµόνες. Οιστρογόνα και προγεστερόνη είναι οι σηµαντικότερες. Αυτές οι ορµόνες επηρεάζουν την ανάπτυξη των γυναικείων χαρακτηριστικών όπως στήθος, τριχοφυΐα, φωνή, κ.α. Ρυθµίζουν επίσης τον κύκλο (εµµηνορυσιακό κύκλο) και την εγκυµοσύνη.

9

ΤΑ ΕΞ_ΤΕΡΙΚΑ ΓΕΝΝΗΤΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ

Τα εξωτερικά γεννητικά όργανα της γυναίκας είναι συνολικά γνωστά ως αιδοίο.

Το αιδοίο περιλαµβάνει:

Εφήβαιο 

Μεγάλα χείλη 

Μικρά χείλη 

Κλειτορίδα 

Άνοιγµα της ουρήθρας 

Είσοδος στο Κόλπου 

Το εφήβαιο είναι το τρίγωνο που βρίσκεται ακριβώς πάνω από το αιδοίο. Με την έναρξη της εφηβίας καλύπτεται από τρίχες, οι οποίες αραιώνουν και πέφτουν µετά την εµµηνόπαυση.

Τα µεγάλα χείλη δηµιουργούνται από δύο πτυχές του δέρµατος περίπου 9 εκατοστά και δηµιουργών µια σχισµή. Έχουν δύο επιφάνειας, την εξωτερική που καλύπτεται από τρίχες και έχει σκουρότερη απόχρωση και την εσωτερική που είναι χωρίς τρίχες και ερυθρωπή.

Τα µικρά χείλη. Βρίσκονταν µέσα από τα µεγάλα χείλη, είναι πιο λεπτά και καλύπτουν µερικώς το άνοιγµα του κόλπου.

Η κλειτορίδα. Βρίσκεται µέσα στα µεγάλα χείλη. Από το κάτω άκρο της ξεκινούν τα µικρά χείλη.

Άνοιγµα της ουρήθρας. Βρίσκεται ακριβώς κάτω από την κλειτορίδα.

Κάτω ακριβώς από την ουρήθρα βρίσκεται το άνοιγµα του κόλπου. Αυτό πριν από την έναρξη των σεξουαλικών επαφών είναι µερικώς καλυµµένο από τον παρθενικό υµένα. Μετά την έναρξη των σεξουαλικών επαφών, από τη ρήξη του παρθενικού υµένα, έχουµε τα µύρτα.

Ο παρθενικός υµένας Είναι µια µεµβράνη που καλύπτει µερικώς την είσοδο του κόλπου. Έχει διάφορα σχήµατα, και οπές για τη διαφυγή του αίµατος κατά την εµµηνορρυσία. Σε σπάνιες περιπτώσεις είναι πλήρης και γίνεται αντιληπτός κατά την πρώτη περίοδο στην οποία το αίµα δεν µπορεί να εξέλθει.

10

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

Π_Σ ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ Σ_ΜΑ

Εµµηνορροϊκός κύκλος

Η ωορρηξία είναι το αποτέλεσµα µιας σύνθετης σειράς γεγονότων που οδηγούν στην παραγωγή και την απελευθέρωση ενός ωαρίου. Όταν το ωάριο γονιµοποιηθεί και εµφυτευφθεί στα τοιχώµατα της µήτρας (ενδοµήτριο) τότε η διαδικασία της εγκυµοσύνης ξεκινά. Η γονιµοποίηση του ωαρίου µπορεί µόνο να συµβεί την συγκεκριµένη χρονική στιγµή, στην αποκαλούµενη γόνιµη φάση του κύκλου. Εάν δεν γονιµοποιηθεί τότε το ωάριο αποβάλλεται µαζί µε το ενδοµήτριο ως εµµηνορροϊκή ροή αίµατος στην αρχή της επόµενης περιόδου.

Για να προκύψει µια εγκυµοσύνη:

1)	Η ισορροπία των ορµονών πρέπει να είναι σωστή, για να εξασφαλιστεί ότι το ωάριο αναπτύσσεται κανονικά. 

2)	Πρέπει να υπάρξει ωορρηξία. 

3)	Η ερωτική συνεύρεση των συντρόφων πρέπει να συµβεί την ηµέρα της ωορρηξίας (την αποκαλούµενη γόνιµη ηµέρα του κύκλου). 

4)	Το σπέρµα πρέπει να έχει τον επαρκή αριθµό σπερµατοζωαρίων και τη δυνατότητα να φθάσει στο ωάριο. 

5)	Δεν πρέπει να υπάρξει οποιοδήποτε µηχανικό εµπόδιο αποτρέποντας έτσι τη γονιµοποίηση και την εµφύτευση. 

Αυτά τα γεγονότα ελέγχονται από έναν ενδοκρινή αδένα, την υπόφυση, µια µικρή δηλαδή δοµή που τοποθετείται στο κατώτερο τµήµα του εγκεφάλου.

Στην αρχή του κύκλου µια ορµόνη αποκαλούµενη ωοθυλακιοτρόπος ορµόνη (FSH) απελευθερώνεται από την υπόφυση. Η FSH υποκινεί την ωρίµανση των διάφορων ωοθυλακίων. Περιλαµβανοµένης στα ωοθυλάκια αυτά αποκαλούνται ωοκύτταρα.

Κατά τη διάρκεια των επόµενων 14 ηµερών τα ωάρια αυξάνονται και ωριµάζουν, ενώ η ωοθήκη παράγει συνεχώς όλο και αυξανόµενα ποσά οιστρογόνων.

11

Πρόβλεψη ωορρηξίας

Οι περισσότερες γυναίκες ξέρουν ότι οι πιο γόνιµες ηµέρες είναι στη µέση του εµµηνορροϊκού κύκλου τους (σε κύκλο 28 ηµερών), όπου το ωοθυλάκιο σπάζει και ένα ωάριο απελευθερώνεται (ωορρηξία). Μερικές γυναίκες παρατηρούν µια αύξηση στην βλέννα πριν από την ωορρηξία και αυτό µπορεί να είναι µια αρκετά χρήσιµη πρόβλεψη ότι η ωορρηξία είναι επικείµενη. Αγοράζοντας ένα τεστ ωορρηξίας από το

φαρµακείο µπορεί να προβλεφθεί µε µεγάλη ακρίβεια η στιγµή που θα συµβεί η ωορρηξία.. Η δοκιµή είναι βασισµένη στην ανίχνευση του κύµατος ορµονών LH ακριβώς πριν από την απελευθέρωση του ωαρίου.

Όταν αυξάνονται τα επίπεδα LH υπάρχει µια αλλαγή χρώµατος στο τεστ που δείχνει ότι η ωορρηξία είναι πιθανό να συµβεί µέσα στις επόµενες 24-36 ώρες. Όταν το χρώµα αλλάζει η ερωτική επαφή µε το σύντροφο σας θα µπορούσε να οδηγήσει σε εγκυµοσύνη. Έλεγχος των ωοθυλακίων και µια χρονικά προγραµµατισµένη επαφή µπορούν να συστηθούν από τον γιατρό. Οι υπέρηχοι των ωοθηκών και τα τεστ που δείχνουν τα επίπεδα των ορµονών στο αίµα αποτελούν τον ακριβέστερο τρόπο πρόβλεψης της ωορρηξίας.

Ένα διάγραµµα µε τη θερµοκρασία σώµατος κάθε πρωί αντιπροσωπεύει έναν κύκλο και αρχίζει από την πρώτη ηµέρα µιας περιόδου και συνεχίζεται έως ότου αρχίσει η επόµενη περίοδος.

Η έναρξη της ωορρηξίας ξεκινάει από µια πτώση της θερµοκρασίας, η οποία ακολουθείται από µία µικρή άνοδο µέχρι να ξαναπέσει καθώς µια νέα περίοδος αρχίζει. Η πτώση και η επόµενη άνοδος αντιπροσωπεύουν το χρόνο της ωορρηξίας.

Όπως προαναφέρθηκε η προγεστερόνη παράγεται από την ωοθήκη µετά από την ωοθυλακιορρηξία. Η συνεχής παραγωγή προγεστερόνης και η µετέπειτα πτώση της συνδέεται µε την άνοδο της θερµοκρασίας του σώµατος κατά τη διάρκεια αυτού του µέρους του κύκλου. Εάν δεν συµβεί ωορρηξία η προγεστερόνη δεν θα παραχθεί και η BBT σας θα παραµείνει χαµηλή. Το µειονέκτηµα στη µέθοδο της BBT είναι ότι δίνει µια αναδροµική απάντηση στην ερώτηση "έχει συµβεί ωορρηξία;" ενώ τα τεστ ωορρηξίας και οι υπέρηχοι αν και είναι ακριβότεροι σαν µέθοδοι είναι σίγουρα πιο ακριβείς. Οποιοσδήποτε τρόπος πάντως χρησιµοποιείται, είναι σίγουρα αποτελεσµατικός όσον αφορά τις πληροφορίες για το πως λειτουργεί το σώµα.

12

_οθηκική διέγερση

Οι πιθανότητες να προκύψει µια εγκυµοσύνη αυξάνονται από την δηµιουργία περισσότερων του ενός εµβρύου. Επιπλέον δεν γονιµοποιούνται in vitro όλα τα ωάρια. Εποµένως, για να υπάρξουν περισσότερα του ενός έµβρυα, οι ωοθήκες θα διεγερθούν ορµονικά για να παράγουν περισσότερα ωοκύτταρα από το συνηθισµένο.

Το φάρµακο για την ωοθηκική διέγερση ποικίλλει. Μπορεί να είναι ένας ρινικός ψεκασµός ή καθηµερινές εγχύσεις είτε την ηµέρα 20 του κύκλου περιόδου που προηγείται του κύκλου θεραπείας είτε την ηµέρα 2 του πραγµατικού κύκλου θεραπείας.

Τα φάρµακα που χρησιµοποιούνται σε αυτήν την φάση αποτρέπουν την ανάµιξη των φυσικών ορµονών µε τον διεγερµένο κύκλο. Αυτό πραγµατοποιείται µε καθηµερινές εγχύσεις καθαρής ωοθυλακιοτρόπους ορµόνης (FSH).

Δεν υπάρχει καµία τυποποιηµένη θεραπεία. Ο γιατρός θα εξατοµικεύσει την θεραπεία σύµφωνα µε τις απαιτήσεις και αυτή µπορεί να ποικίλει στη συνέχεια σύµφωνα µε τα αποτελέσµατα των εξετάσεων αίµατος και των υπερήχων (για να καθορίσει τον αριθµό, τη θέση και το µέγεθός τους).

Ο αριθµός των εξετάσεων αίµατος που απαιτούνται ποικίλλει σύµφωνα µε την µέθοδο της ωοθηκικής διέγερσης. Αυτές οι εξετάσεις αίµατος καθορίζουν την ιδανική χρονική στιγµή που πρέπει να πραγµατοποιηθεί η ωοληψία.

Η ωρίµανση των ωαρίων προκαλείται µε έγχυση της ανθρώπινης χοριονικής γοναδοτροπίνης (HCG) και η ωοληψία προγραµµατίζεται 36 περίπου ώρες αργότερα.

Τα στάδια γονιµοποίησης ανθρώπινου ωαρίου

13

Τα στάδια ανάπτυξης του ωοθυλακίου

1.	Αρχέγονο ωοθυλάκιο 

2.	Πρωτογενές ωοθυλάκιο 

3.	Δευτερογενές ωοθυλάκιο 2-10mm 

4.	Ώριµο ωοθυλάκιο >17mm 

5.	Mορρηξία 

6.	"κενό" ωοθυλάκιο 

7.	Mχρό σωµάτιο 

14

_ορρηξία & σύλληψη

Mοθήκη

Ένα ωάριο ελευθερώνεται από την ωοθήκη και γονιµοποιείται από το σπέρµα στο έξω τριτηµόριο της σάλπιγγας

Το γονιµοποιηµένο ωάριο κινείται κατά µήκος της σάλπιγγας προς το εσωτερικό της µήτρας και εµφυτεύεται στο τοίχωµα της µήτρας.

15

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ

Ακόµα κι ένα φυσιολογικά γόνιµο ζευγάρι, περίπου 25 ετών, το οποίο έχει τακτική σεξουαλική επαφή, η πιθανότητα επίτευξης σύλληψης ανέρχεται στο 20-25% ανά µήνα, ποσοστό που αθροιστικά ανέρχεται στο 70% µετά από ένα χρόνο τακτικών επαφών, ή στο 85% µετά από δύο χρόνια συνεχούς προσπάθειας. Σύµφωνα µε τον Παγκόσµιο Οργανισµό Υγείας (Π.Ο.Υ.) ένα στα έξι ζευγάρια παρουσιάζει πρόβληµα στο να συλλάβει παιδί, ενώ ένα στα

δέκα χρειάζεται ιατρική βοήθεια και αναµφισβήτητα αυτά τα ποσοστά είναι πολύ µεγαλύτερο από ότι παλαιότερα.

Η	απόφαση δηλαδή για την απόκτηση ενός παιδιού, όταν παρθεί, δεν είναι απαραίτητο να καταλήξει αυτοµάτως στο επιθυµητό αποτέλεσµα. Υπογονιµότητα ονοµάζεται η αδυναµία σύλληψης µετά από έναν χρόνο φυσιολογικών, ελεύθερων, τακτικών σεξουαλικών επαφών. Προσοχή όµως, υπογονιµότητα σε καµµία περίπτωση δε σηµαίνει και στειρότητα. Η στειρότητα είναι ένας όρος που µπορεί να χρησιµοποιηθεί σε περιπτώσεις ζευγαριών που δεν έχουν καµιά απολύτως πιθανότητα, µε την χρήση οποιασδήποτε θεραπευτικής αγωγής, να επιτύχουν σύλληψη. 

Αντίθετα, ο όρος υπογονιµότητα µπορεί να χρησιµοποιηθεί για κάθε ζευγάρι που, αν και φαινοµενικά αδυνατεί να τεκνοποιήσει, στην πραγµατικότητα, µε την χρήση κατάλληλων θεραπευτικών χειρισµών, είναι σε θέση τελικά να επιτύχει κύηση. 

Η	υπογονιµότητα µπορεί να χωριστεί σε δύο τύπους. Πρωτοπαθής, όταν δεν υπάρχει προηγούµενη εγκυµοσύνη. ( περίπου 40% των περιπτώσεων). Δευτεροπαθής, όταν υπάρχει προηγούµενη εγκυµοσύνη, οποιοδήποτε και αν ήταν το αποτέλεσµα αυτής. (περίπου 60% των περιπτώσεων). Αν και η υπογονιµότητα από µόνη της δεν απειλεί την υγεία, ωστόσο έχει σοβαρές επιπτώσεις στη ψυχική υγεία των ζευγαριών. 

16

ΠΟΤΕ ΜΙΑ ΓΥΝΑΙΚΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΠΕΥΘΥΝΘΕΙ ΣΕ ΓΙΑΤΡΟ

Αυτό εξαρτάται άµεσα από την ηλικία της γυναίκας. Εάν είναι πάνω από 35 χρόνων και προσπαθεί σωστά για έξι µήνες χωρίς αποτέλεσµα, πρέπει να απευθυνθεί σε κάποιο γιατρό. Και αυτό κυρίως για να κερδίσει χρόνο καθώς, έστω και αν τελικά δεν έχει κάποιο πρόβληµα, η προχωρηµένη ηλικία και µόνο είναι ικανή να τη δυσκολέψει αφάνταστα. Η γυναικεία γονιµότητα αρχίζει να µειώνεται µετά την ηλικία των 30 ετών και επιδεινώνεται από την ηλικία των 35 ετών. Εάν όµως η

γυναίκα είναι νεότερη, το ζευγάρι µπορεί να περιµένει προσπαθώντας φυσιολογικά µέχρι και ένα χρόνο.

Στο σηµείο αυτό θα πρέπει να τονιστεί ότι το πρόβληµα αυτό αφορά εξίσου και τους δύο συντρόφους. Από παλιά η υπογονιµότητα είχε αποδοθεί στον γυναικείο παράγοντα, όµως στην πραγµατικότητα ο ανδρικός παράγοντας ευθύνεται εξίσου.

Πιο συγκεκριµένα :

στο 40% των περιπτώσεων το αίτιο εντοπίζεται στην γυναίκα στο 40% στον άνδρα ένα 10% και στους δύο 

το υπόλοιπο 10% το αίτιο της υπογονιµότητας είναι ανεξήγητο. 

Για το λόγο αυτό, σε κάθε συζήτηση ή θεραπευτικό χειρισµό που αφορά το πρόβληµα της υπογονιµότητας κρίνεται απαραίτητη η ουσιαστική συµµετοχή και των δύο συντρόφων.

17

ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ

Ο	ανασταλτικός παράγοντας του άγχους στην προσπάθεια σύλληψης.... 

Η	προσπάθεια σύλληψης µπορεί να επιφέρει σε ένα ζευγάρι τόσο µεγάλο άγχος, που αρχικά ούτε καν θα µπορούσε να φανταστεί. Ιδιαίτερα δε όταν η προσπάθειά αυτή διαρκεί µήνες ή ακόµη και χρόνια. Απανωτές αποτυχηµένες προσπάθειες κάθε µήνα έχουν σαν αποτέλεσµα το άγχος να µεγαλώνει ακόµη περισσότερο κι αυτό είναι πολύ άσχηµο για την ίδια τη γονιµότητα! 

Το άγχος αποδιοργανώνει και αποδοµεί την ευαίσθητη ισορροπία των αναπαραγωγικών ορµονών και κυριολεκτικά εµποδίζει την ωορρηξία Αυτό συµβαίνει γιατί το σώµα αντιδρά στο άγχος µε τον ίδιο τρόπο, είτε αυτό είναι "καλό" (για παράδειγµα η αγωνία για σύλληψη θεωρείται καλό) είτε αυτό είναι "κακό" (π.χ. ανησυχία για τη δουλειά).Το σώµα δεν ξεχωρίζει αυτά τα δύο και απλά αντιδρά µε τον ίδιο τρόπο: οτιδήποτε προκαλεί άγχος απαιτεί περισσότερη ενέργεια για να αντιµετωπιστεί κι έτσι το σώµα προσπαθώντας να εξοικονοµήσει ενέργεια αναστέλλει τις µη βασικές λειτουργίες του. Μοιραία η λειτουργία της γονιµοποίησης εµπίπτει σε αυτήν την κατηγορία των λειτουργιών που κατά κάποιον τρόπο "µπαίνουν σε δεύτερη µοίρα"...κατά την περίοδο που το άγχος κυριαρχεί στη ζωή µας. 

Λαµβάνοντας υπόψην τα παραπάνω, θα πρέπει να µειωθεί το άγχος στο ελάχιστο. Όταν οι αιτίες που προκαλούν το άγχος είναι πολύ σοβαρές θα πρέπει το ζευγάρι να µάθει να ζει µε αυτές και να µην τις επιτρέπει να καταστρέφουν και να χαλούν τη διάθεση του. Πολλές γυναίκες διαβάζουν εξειδικευµένα εγχειρίδια, άλλες καταφεύγουν στη βοήθεια ειδικών, άλλες κάνουν γιόγκα ή ασκήσεις αναπνοής, ακόµη περισσότερες καταφεύγουν στην πίστη και την προσευχή. Το ζητούµενο είναι να υπάρχει µια θετική συµπεριφορά και στάση απέναντι στα προβλήµατα, ψυχραιµία και αισιοδοξία. 

Πιο συγκεκριµένα, όταν ένα ζευγάρι αποφασίζει να φέρει στον κόσµο ένα µωρό ίσως να υπάρχει µία πολύ µικρή ανησυχία - αγωνία για την επιτυχία, όµως για την µεγάλη πλειοψηφία πρόκειται για ένα µελλοντικό στόχο. Περιµένει τη σύλληψη µέσα στους πρώτους µήνες των προσπαθειών. Όταν όµως δεν έρχεται.. τότε εµφανίζεται η ανησυχία, τα ερωτηµατικά και το άγχος. 

Το άγχος αυξάνει τη συγκέντρωση στο σώµα της ορµόνης κορτιζόνης. Τα υψηλά επίπεδα κορτιζόνης εµποδίζουν τις αναπαραγωγικές ορµόνες. Γι΄αυτό, λοιπόν, πρέπει να καταπολεµηθεί το άγχος. 

18

Παρακάτω είναι ορισµένες απλές τεχνικές που έχουν βοηθήσει πολλές γυναίκες:

Η γυναίκα πρέπει να έχει στο µυαλό θετικές σκέψεις. Η αισιοδοξία έχει στο σώµα τα ακριβώς αντίθετα αποτελέσµατα από το άγχος. Έχει θεραπευτικά αποτελέσµατα, ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστηµα και βοηθά τον αναπαραγωγικό κύκλο. Ο διαλογισµός επίσης βοηθάει. Πρέπει να συγκεντρωθεί και να φανταστεί το σώµα και την προσπάθειά του να συλλάβει. Να εστιάσει στη δηµιουργία ενός υγιούς ωαρίου την κατάλληλη χρονική στιγµή και τη γονιµοποίησή του από ένα επίσης υγιές σπερµατοζωάριο. Να φανταστεί αυτή τη διαδικασία µερικά λεπτά κάθε ηµέρα, λέγοντας στον εαυτό της ότι είναι υγιής και ότι θα φέρει στον κόσµο ένα υγιέστατο µωρό. 

Να γυµνάζεται! µπορεί να ακολουθήσει ένα πρόγραµµα σε κάποιο γυµναστήριο, να κάνει κολύµβηση, να κάνει περιπάτους ή ότι της ταιριάζει. Φυσικά πάντοτε µε µέτρο γιατί ενώ η έντονη άσκηση έχει άσχηµα αποτελέσµατα στη γυναικεία γονιµότητα, η άσκηση µε µέτρο κάνει καλό στην υγεία του σώµατος και του µυαλού. 

Να συµµετέχει στην σεξουαλική πράξη µε διάθεση άνετη και χαλαρή. Οι άνδρες µπορούν να αισθανθούν την πίεση και το άγχος για σύλληψη εξίσου όπως οι γυναίκες. Είναι µύθος ότι είναι πάντοτε πρόθυµοι, έτοιµοι και ικανοί. Αν είναι αγχωµένη και ετοιµάζεται για συνεύρεση µε µοναδικό σκοπό τη σύλληψη ο άνδρας θα το νιώσει. 

Να είναι αυθόρµητη και µε διάθεση για παιχνίδι. Αυτό θα βοηθήσει διπλά: και την προσπάθειά να συλλάβει και θα κρατήσει τη φλόγα ανάµεσα σ΄αυτή και το σύντροφό της ζωντανή. 

Το ωάριο καθώς πολιορκείται από τα σπερµατοζωάρια

19

ΛΟΓΟΙ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ

Πολλοί είναι οι λόγοι της ανησυχητικής αύξησης της υπογονιµότητας στην εποχή µας και ένας από τους κυριότερους η καθυστέρηση απόκτησης πρώτου παιδιού. Σήµερα όλο και περισσότερες γυναίκες αναβάλλουν για λίγο αργότερα τη µητρότητα. Έτσι, ενώ παλαιότερα ο µέσος όρος ηλικίας απόκτησης πρώτου παιδιού ήταν τα 22 χρόνια σήµερα έχει σκαρφαλώσει στα 33. Δεν είναι δηλαδή καθόλου τυχαίο ότι οι δείκτες γεννητικότητας - ειδικά στο δυτικό κόσµο των προνοµίων- µέρα µε τη µέρα κατρακυλούν. Στη χώρα µας µάλιστα έχουµε το

δυσάρεστο προνόµιο ο δείκτης να βρίσκεται ήδη στο 1,2%.

Ποιοι είναι όµως οι λόγοι που ενδέχεται να δυσκολεύουν ένα ζευγάρι να γίνουν γονείς;

Γυναικείοι παράγοντες... 

1.	Προβλήµατα στις σάλπιγγες 

Οι σάλπιγγες, όπου φυσιολογικά θα γονιµοποιηθεί το ωάριο που «κατέβηκε» από την αντίστοιχη ωοθήκη και θα κυλήσει προς τη µήτρα, είναι πολύ ευαίσθητα όργανα. Παρ` όλα αυτά δεν θα πρέπει να ξεχνάµε ότι οι γυναίκες έχουν δύο σάλπιγγες, όπως και ωοθήκες. Το να λείπει λοιπόν η µία σάλπιγγα (να έχει αφαιρεθεί για κάποιο λόγο, επειδή π.χ. υπήρξε κάποια εξωµήτρια κύηση) δεν είναι απαγορευτικό για να µείνει µια γυναίκα έγκυος, αφού η ίδια η φύση έχει προνοήσει ώστε η σάλπιγγα να παρουσιάζει αυτό που οι ειδικοί ονοµάζουν «τροπισµό», να έχει δηλαδή κινητικότητα προσπαθώντας να «βρει» το ωάριο (ακόµα κι αν αυτό «κατεβαίνει» από την αντίθετη ωοθήκη σε σχέση µε τη σάλπιγγα που υπάρχει).

20

•	Τι συµβαίνει: Μπορεί η σάλπιγγα να µην έχει κινητικότητα, να µην έχει λειτουργικότητα ή να έχει κάποια απόφραξη (να µην µπορεί δηλαδή το ωάριο να περάσει µέσα της) 

•	Σε τι οφείλεται: Τα προβλήµατα της σάλπιγγας µπορεί να οφείλονται σε µετεγχειρητικές συµφύσεις (επειδή έγινε κάποιο χειρουργείο εξαιτίας µιας εξωµήτριας κύησης για παράδειγµα), στην ενδοµητρίωση, σε άγνωστους παράγοντες αλλά και σε κάποια φλεγµονή (σαλπιγγίτιδα), που πέρασε η γυναίκα κάποια στιγµή στη ζωή της και δεν την κατάλαβε ή δεν αντιµετωπίστηκε επαρκώς. Τα συµπτώµατα που παρουσιάζουν οι σαλπιγγίτιδες είναι πόνος στην κοιλιά (µερικές φορές και πυρετός) και µπορεί να οφείλονται σε διάφορα µικρόβια (π.χ. στα χλαµύδια που είναι ένα σεξουαλικά µεταδιδόµενο νόσηµα, που δυστυχώς δεν δίνει κανένα σύµπτωµα). Οι σαλπιγγίτιδες µπορεί να περάσουν από µόνες τους, αλλά µετά να αφήσουν συµφύσεις στη σάλπιγγα, οι οποίες δηµιουργούν προβλήµατα γονιµότητας. Οι σαλπιγγίτιδες διαγιγνώσκονται κάποιες φορές και ανάλογα την έκταση του προβλήµατος, είτε µε υπέρηχο (υδροσάλπιγγες), είτε µε κλινική εξέταση και αντιµετωπίζονται µε αντιβίωση (µερικές φορές είναι απαραίτητη η ενδοφλέβια χορήγηση της αντιβίωσης, οπότε και η εισαγωγή της γυναίκας στο νοσοκοµείο) 

•	Πώς αντιµετωπίζεται: Παλαιότερα, για την αντιµετώπιση των προβληµάτων αυτών η µόνη λύση ήταν η χειρουργική επέµβαση (µε µικρή πιθανότητα επιτυχίας και µεγάλη ταλαιπωρία για τη γυναίκα), αλλά στις µέρες µας οι ειδικοί προτιµούν τη λύση της υποβοηθούµενης αναπαραγωγής (εξωσωµατική γονιµοποίηση), που ούτως ή άλλως έχει πολύ υψηλότερα ποσοστά επιτυχίας. 

21

2. Διαταραχές στην ωορρηξία

•	Τι συµβαίνει: Η γυναίκα έχει κάποιο πρόβληµα στην ποιότητα της ωορρηξίας της, που συχνά συνοδεύεται από αραιοµηνόρροια ή αµηνόρροια. Αυτό σηµαίνει ότι µπορεί να µην υπάρχει καν ωορρηξία ή ότι η ωορρηξία γίνεται µεν, αλλά µε άτακτους ρυθµούς. Σε κάποιες περιπτώσεις οι γιατροί συνδέουν το πρόβληµα αυτό και µε τις πολυκυστικές ωοθήκες 

•	Σε τι οφείλεται: Το πρόβληµα µε την ωορρηξία έχει να κάνει είτε µε το γεγονός ότι οι ωοθήκες δεν µπορούν να παράγουν ωάρια είτε δεν µπορούν να πάρουν εντολή ώστε να παράγουν ωάρια. Η αιτία βρίσκεται σε διάφορες ορµονικές διαταραχές, όπως είναι η υπερπρολακτιναιµία, η υπερανδρογοναιµία, οι βλάβες της υπόφυσης, οι βλάβες των ωοθηκών, οι θυρεοειδοπάθειες κ.ά. 

•	Πώς αντιµετωπίζεται: Η αντιµετώπιση συνίσταται στη διέγερση των ωοθηκών µε φάρµακα σε µορφή χαπιών ή ενέσεων. Σε κάποιες περιπτώσεις, όπως αυτή των πολυκυστικών ωοθηκών, η λύση είναι η επεµβατική λαπαροσκόπηση. Έχει πάντως παρατηρηθεί πως, αν οι γυναίκες που έχουν πολυκυστικές ωοθήκες είναι παχύσαρκες και χάσουν το 25% του βάρους τους, µπορεί να διορθωθεί το πρόβληµά τους σε ποσοστό 50%, εφόσον όµως δεν συντρέχει και άλλη αιτία υπογονιµότητας. 

22

3. Ενδοµητρίωση

•	Τι συµβαίνει: Η ενδοµητρίωση περιγράφεται ως η ανάπτυξη ενδοµητρικού ιστού εκτός της µήτρας και απασχολεί το 10% µε 15% των γυναικών σε αναπαραγωγική ηλικία (συνήθως από 25 ως 35 ετών). Αυτός ο ιστός, που βρίσκεται σε σηµεία εκτός της µήτρας, ακολουθεί µε τη σειρά του τις ορµονικές επιταγές του σώµατος, οπότε, κάθε φορά που η γυναίκα έχει περίοδο, αιµορραγεί κι αυτός, µε αποτέλεσµα να προκαλείται ο έντονος πόνος που χαρακτηρίζει την ενδοµητρίωση (στη διάρκεια της περιόδου, στην ωορρηξία, σπανιότερα σε άσχετες στιγµές ως πόνος κάπου στην κοιλιά, κατά τη διάρκεια ή µετά τη σεξουαλική επαφή). Βέβαια υπάρχουν και κάποιες περιπτώσεις κατά τις οποίες δεν εµφανίζεται πόνος ούτε κάποιο άλλο σύµπτωµα. O µόνος σίγουρος τρόπος για να γίνει ασφαλής διάγνωση είναι η επέµβαση είτε λαπαροσκοπικά (που είναι και το πιο συνηθισµένο) ή µε ανοιχτό χειρουργείο. Γενικά, σύµφωνα µε έρευνες, το 50% των γυναικών που έχουν ενδοµητρίωση αντιµετωπίζουν επίσης πρόβληµα υπογονιµότητας. Αυτό συµβαίνει επειδή δηµιουργούνται προβλήµατα στην ανατοµική και λειτουργική ακεραιότητα των έσω γεννητικών οργάνων (µήτρα, σάλπιγγες, ωοθήκες) 

•	Σε τι οφείλεται: Οι ειδικοί δεν γνωρίζουν µε βεβαιότητα όλες τις πιθανές αιτίες που δηµιουργούν την ενδοµητρίωση. Υπάρχουν διάφορες θεωρίες σχετικά µε τους λόγους εξαιτίας των οποίων µπορεί να προκαλείται. Ένας από τους σηµαντικότερους µπορεί να είναι ότι υπάρχει παλινδρόµηση των κυττάρων του ενδοµητρίου προς την κοιλιά µέσω των σαλπίγγων. 

•	Πώς αντιµετωπίζεται: Η ενδοµητρίωση πρέπει να αντιµετωπίζεται εγκαίρως και αποτελεσµατικά και, ανάλογα µε το µέγεθος και το είδος του προβλήµατος, η λύση είναι είτε η επέµβαση είτε η λήψη φαρµακευτικής αγωγής. Από την άλλη πλευρά, η εγκυµοσύνη -αν βέβαια επιτευχθεί, γιατί η ενδοµητρίωση προκαλεί υπογονιµότητα- θεραπεύει προσωρινά και όσο διαρκεί η εγκυµοσύνη, το πρόβληµα της ενδοµητρίωσης. Αν το πρόβληµα της ενδοµητρίωσης δεν αντιµετωπίζεται, τότε τη λύση έρχεται να δώσει η υποβοηθούµενη αναπαραγωγή (σπερµατέγχυση ή εξωσωµατική γονιµοποίηση). 

4.	Ηλικία 

Η	γυναικεία γονιµότητα µειώνεται όσο περνάει η ηλικία. Αυτό ξεκινά µετά τα 30, γίνεται πιο εµφανές µετά τα 35 και φυσικά ακόµα πιο σοβαρό µετά την ηλικία των 40, χωρίς βέβαια να σηµαίνει ότι δεν υπάρχουν γυναίκες που συλλαµβάνουν φυσιολογικά στα 42 ή και στα 45 ακόµα. 

23

5. Άλλοι παράγοντες

Αυτοί µπορεί να σχετίζονται µε ενδοκρινικά νοσήµατα, που συνήθως επηρεάζουν την ωορρηξία (και όχι µόνο) και κατ’ επέκταση και τη γονιµότητα (π.χ. διαβήτης, προβλήµατα στο θυρεοειδή, παθήσεις στα επινεφρίδια κ.ά.), µε προβλήµατα του τραχήλου (π.χ. ο τράχηλος και η τραχηλική βλέννα είναι «εχθρικοί» προς τη διέλευση του σπέρµατος εξαιτίας ανοσολογικών παραγόντων, τραχηλίτιδων κ.ά.), µε προβλήµατα του ενδοµητρίου (µια υπερπλασία, ένα ινοµύωµα, ένας πολύποδας, η ύπαρξη συµφύσεων εξαιτίας για παράδειγµα µίας απόξεσης κ.ά.), µε προβλήµατα της µήτρας (εξαιτίας µίας συγγενούς ανωµαλίας της µήτρας, που µπορεί να είναι πολύ µικρή ή να είναι δίκερος, διθάλαµος κ.λπ.), τα οποία αντιµετωπίζονται κατά περίπτωση.

6. Εκτρώσεις και υπογονιµότητα

Oι ειδικοί τονίζουν πως ποτέ δεν µπορούν να πουν µε ασφάλεια ότι µία έκτρωση δεν θα δηµιουργήσει κανένα ή αντίστοιχα πολλά προβλήµατα στη µετέπειτα προσπάθεια µιας γυναίκας να συλλάβει. Γενικά, σύµφωνα µε τις στατιστικές, µία στις 150 ή τις 200 εκτρώσεις οδηγεί σε υπογονιµότητα λόγω προβληµάτων που δηµιουργούνται στις σάλπιγγες. Φυσικά, όσο πιο προσεκτικά γίνεται µία έκτρωση και όταν τηρούνται όλοι οι κανόνες από το γυναικολόγο και το νοσοκοµείο στο οποίο διενεργείται η επέµβαση, τόσο περισσότερο µειώνονται οι πιθανότητες να υπάρξουν επιπλοκές. Το πρόβληµα είναι πως η έκτρωση µπορεί να προκαλέσει κάποια επιπλοκή, όπως είναι µία φλεγµονή, συµφύσεις εξαιτίας της επέµβασης κ.ά., που µπορεί να οδηγήσουν σε υπογονιµότητα. Από την άλλη πλευρά, η έκτρωση µπορεί να δηµιουργήσει επιπλοκές σε µια µελλοντική εγκυµοσύνη (αποβολή, πρόωρος τοκετός ή µεγάλη αιµορραγία), αν προκληθούν προβλήµατα στο ενδοµήτριο. Ακόµη, οι ειδικοί δεν µπορούν να µιλήσουν µε βεβαιότητα ούτε για το κατά πόσο ο αριθµός των εκτρώσεων παίζει ρόλο στη γονιµότητα. Μπορεί και µία µόνη έκτρωση να δηµιουργήσει πρόβληµα υπογονιµότητας, αλλά σίγουρα όσο περισσότερες γίνονται τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες να προκύψει κάποια τέτοια επιπλοκή.

Διάγραµµα που απεικονίζει την βασική αρχή της έκτρωσης

24

7. Τι µπορεί να σηµαίνουν οι αποβολές

Σύµφωνα µε τους ειδικούς, αν συµβεί µία και µόνη αποβολή δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας. Αυτό σηµαίνει ότι µία αποβολή που προκύπτει για πρώτη φορά (στο πρώτο τρίµηνο της κύησης) µπορεί να θεωρηθεί τυχαίο γεγονός, αφού το 12% µε 15% των αποδεδειγµένων κυήσεων καταλήγουν σε αποβολή. Αν όµως ο αριθµός αυξηθεί και οι αποβολές επαναληφθούν και γίνουν δύο ή τρεις, τότε θα πρέπει το ζευγάρι -και κυρίως η γυναίκα- να µπει στη διαδικασία να κάνει διάφορες εξετάσεις. Γενικά, αυτό που έχει παρατηρηθεί είναι ότι οι αποβολές αυξάνονται όσο µεγαλώνει η γυναίκα και συνήθως οφείλονται σε:

Γενετικά αίτια (χρωµοσωµικές ανωµαλίες του εµβρύου) Ανατοµικά αίτια (στη µήτρα της µέλλουσας µητέρας) 

Ενδοκρινικά αίτια ή λοιµώξεις (π.χ. ερυθρά) της εγκυµονούσας, περιβαλλοντικά 

ή χηµικά αίτια (π.χ. αλκοόλ, καφές) Ανοσολογικά αίτια 

Η	πρόγνωση σε σχέση µε τις αποβολές έχει να κάνει µε την αιτία που τις προκαλεί (π.χ. ανατοµικά προβλήµατα, ανοσολογικοί παράγοντες, γενετικά νοσήµατα, ορµονικά προβλήµατα κ.α.). Προσοχή: Όταν µία αποβολή συµβεί µετά τη 12η εβδοµάδα της κύησης, είναι σκόπιµο να υπάρξει περαιτέρω διερεύνηση των αιτίων που πιθανώς την προκάλεσαν, ώστε αυτά, αν είναι δυνατό, να προληφθούν σε µελλοντική εγκυµοσύνη. 

25

 	Ανδρικοί παράγοντες...

Στο 30% των ζευγαριών που αντιµετωπίζουν προβλήµατα υπογονιµότητας σήµερα υπεύθυνος είναι ο άνδρας και πιο συγκεκριµένα το σπέρµα που παράγει. Παρόλο που η ηλικία του άνδρα δεν θέτει φραγµούς, είναι πολύ πιθανό εξαιτίας γενετικών ή άλλων λόγων να µην µπορεί το σπέρµα του να γονιµοποιήσει φυσιολογικά το ωάριο της συντρόφου του.

Αυτό µπορεί να οφείλεται είτε σε απόφραξη της εξόδου του σπέρµατος από τους όρχεις είτε σε χαµηλή παραγωγή σπέρµατος από τους όρχεις. Η απόφραξη µπορεί να είναι γενετική (συνήθως έλλειψη του σωλήνα που οδηγεί το σπέρµα από τους όρχεις στο πέος), αλλά ενδέχεται να προκληθεί και από µολύνσεις ή τραυµατισµούς.

Υπάρχει όµως πιθανότητα το σπέρµα να καταστρέφεται σταδιακά και από τη µόλυνση του περιβάλλοντος και κυρίως από τα παράγωγα µεταβολισµού των αγροτικών λιπασµάτων και προϊόντων ραντισµού. Ανακαλύφθηκε πρόσφατα πως, όταν αυτά εισέρχονται στο ανθρώπινο σώµα µε την κατανάλωση φρούτων και λαχανικών, µεταβολίζονται σε γυναικείες ορµόνες (οιστρογόνα), που βέβαια στις γυναίκες δεν έχουν παρενέργειες, στους άνδρες όµως σταδιακά και µε τα χρόνια «χαµηλώνουν» το σπέρµα.

Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που αρκετά ζευγάρια σήµερα αντιµετωπίζουν πρόβληµα και στην απόκτηση δεύτερου παιδιού.

26

 	Ψυχολογικοί λόγοι υπογονιµότητας...

Όταν οι αιτίες υπογονιµότητας δεν µπορούν να διευκρινιστούν, είθισται να αποδίδεται το ίσως ήδη υποφέρει και τώρα επιπλέον νιώθει ότι ο ίδιος προκάλεσε στον εαυτό του το πρόβληµα. Επιπλέον, παραβλέπουν ότι όλα τα ιατρικά προβλήµατα είναι πολυπαραγοντικά και η αποµόνωση του ψυχολογικού τοµέα αποτελεί επιστηµολογικό λάθος.

Σε περιόδους αυξηµένου στρες παρατηρείται η γυναίκα να έχει στον κύκλο της αλλαγές και δυσκολίες. Διάφορα ψυχολογικά προβλήµατα, µεγάλο άγχος ή µια ζωή πολύ ακατάστατη ενδέχεται να την εµποδίσουν να έχει καλή συχνότητα ωορρηξίας. Επίσης η πίεση

της δουλειάς, η κούραση κ.λπ. που παίζουν σηµαντικό ρόλο στην ικανότητα σύλληψης. Παρ` όλα αυτά οι ειδικοί εξηγούν πως πρόκειται συνήθως για παροδικούς παράγοντες.

Η γυναίκα τα τελευταία χρόνια -και η Ελληνίδα ακόµα περισσότερο από ότι παλαιότερα- έχει κάνει µια στροφή προς την καριέρα, έχει αναβαθµίσει το κοινωνικό και το µορφωτικό της επίπεδο και ως εκ τούτου έχει αναλάβει πολλές υποχρεώσεις, που σίγουρα την αποµακρύνουν και από την επιθυµία της να δηµιουργήσει οικογένεια. Καθήκοντα που παλαιότερα θεωρούνταν καθαρά αντρικά απασχολούν τη σύγχρονη γυναίκα και συχνά οδηγούν σε σωµατοποίηση του άγχους της, που εκφράζεται µε γυναικολογικά προβλήµατα. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγµα είναι η υπερπρολακτιναιµία (η υπερπαραγωγή προλακτίνης), που αναστέλλει την ωοθυλακιορρηξία και οδηγεί σε µία µορφή υπογονιµότητας. Σηµαντικό πάντως είναι να σηµειώσουµε πως γενικά οι γυναίκες που αντιµετωπίζουν προβλήµατα γονιµότητας, επειδή έχουν πολύ άγχος, πιεστικές υποχρεώσεις και δουλεύουν άστατες ώρες, όταν ηρεµήσουν και ρίξουν τους ρυθµούς τους, παρουσιάζουν αποκατάσταση του ορµονικού τους προφίλ και καταφέρνουν εύκολα να συλλάβουν.

Υπάρχουν κάποιες απόψεις και θεωρίες που υποστηρίζουν ότι η γονιµότητα ενδέχεται να επηρεαστεί από την αµφιθυµία, µε άλλα λόγια την αβεβαιότητα του ζευγαριού σχετικά µε το αν πραγµατικά θέλει ένα παιδί ή εξαιτίας κάποιας υποσυνείδητης εχθρότητας εκ µέρους ενός από τους δύο. Σύµφωνα όµως µε τη συµβουλευτική ψυχολόγο Αµίνα Μοσκώφ, αυτό αποτελεί το µεγαλύτερο µύθο αναφορικά µε τα προβλήµατα της υπογονιµότητας, κάτι που ισχύει και για άλλα ιατρικά προβλήµατα ή δυσκολίες. Πράγµατι το άγχος και η κατάθλιψη µπορούν να επηρεάσουν τη γενική κατάσταση του οργανισµού µας, αλλά κανένα ιατρικό πρόβληµα δεν µπορεί να αποδοθεί στον ψυχολογικό παράγοντα σε µια σχέση αιτίας-αιτιατού. Οι θεωρίες που υποστηρίζουν κάτι τέτοιο αφορούν υπεραπλουστεύσεις, οι οποίες προσθέτουν µία ακόµα πηγή πόνου στον άνθρωπο που έχουν γυναίκες που ζουν σε απίστευτα στρεσογόνες συνθήκες -ακόµη και σε περίοδο πολέµου- και πάλι δεν δυσκολεύονται να συλλάβουν.

Τέλος, κάτι που πολύ σπάνια αναφέρεται ως παράγοντας δυσκολίας σύλληψης και που όµως συµβαίνει συχνά, είναι ότι τα ζευγάρια που δεν τα πάνε καλά µεταξύ τους δεν έχουν συχνές σεξουαλικές επαφές.

27

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

ΕΞ_Σ_ΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ

Η	εξωσωµατική γονιµοποίηση είναι µία θεραπευτική µέθοδος για την αντιµετώπιση της υπογονιµότητας και βασίζεται στη γονιµοποίηση των ωαρίων µιας γυναίκας µε το σπέρµα του συζύγου της σε εργαστηριακές συνθήκες. Έχει ως σκοπό να αυξήσει τις πιθανότητες σύλληψης ενός υπογόνιµου ζευγαριού. 

Εφαρµόζεται σε υπογόνιµα ζευγάρια που έχουν υποβληθεί σε άλλες θεραπείες υπογονιµότητας χωρίς επιτυχία, ή σε ζευγάρια στα οποία δε θα υπήρχε δυνατότητα σύλληψης µε διαφορετικές µεθόδους. 

Η	εξωσωµατική γονιµοποίηση εφαρµόστηκε αρχικά για την αντιµετώπιση της υπογονιµότητας σαλπιγγικού παράγοντα, σε περιπτώσεις δηλαδή όπου οι σάλπιγγες της γυναίκας έχουν υποστεί σοβαρή βλάβη που δεν επιδέχεται χειρουργική αντιµετώπιση, ή όταν οι σάλπιγγες έχουν αφαιρεθεί χειρουργικά. Σήµερα η εφαρµογή της µεθόδου έχει επεκταθεί στην αντιµετώπιση και άλλων περιπτώσεων, όπως στην υπογονιµότητα ανδρικού παράγοντα, καθώς επίσης και στην αντιµετώπιση της ανεξήγητης υπογονιµότητας. 

Στο πρώτο στάδιο της θεραπείας οι ωοθήκες διεγείρονται µε ορµονικά φάρµακα για την παραγωγή πολλών ωαρίων. Όταν τα ωοθυλάκια στα οποία βρίσκονται τα ωάρια αποκτήσουν το επιθυµητό µέγεθος διενεργείται η ωοληψία, η συλλογή δηλαδή των ωαρίων η οποία γίνεται διακολπικά υπό την καθοδήγηση υπερήχων. 

Τα ωάρια που συλλέγονται τοποθετούνται µε το σπέρµα του συζύγου σε ειδικό θρεπτικό υλικό για να γονιµοποιηθούν σε εργαστηριακές συνθήκες. Μετά την πάροδο 2-3 ηµερών ακολουθεί το στάδιο της εµβρυοµεταφοράς κατά το οποίο γίνεται επανατοποθέτηση των εµβρύων που προκύπτουν από την εξωσωµατική γονιµοποίηση στην ενδοµητρική κοιλότητα υπό την καθοδήγηση υπερήχων. 

Οι πιο σηµαντικοί παράγοντες που επηρεάζουν το αποτέλεσµα µιας θεραπείας µε εξωσωµατική γονιµοποίηση είναι η ηλικία της γυναίκας, η διάρκεια και η αιτία της υπογονιµότητας, το ιστορικό προηγούµενων κυήσεων, όπως και τα αποτελέσµατα από προηγούµενες θεραπείες που υποβλήθηκε το υπογόνιµο ζευγάρι. 

28

ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΚΑΙ ΔΙΛΛΗΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗΤΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ

Εξωσωµατική γονιµοποίηση σε συνδυασµό µε ενδοκυτταροπλασµατική έγχυση σπερµατοζωαρίων

Κάποια ζευγάρια επιτυγχάνουν σχετικά ανώδυνα, δηλαδή ύστερα από περιορισµένες µόνο απόπειρες, την πολυπόθητη εγκυµοσύνη. Kάποια άλλα όµως εµπλέκονται σε ατέρµονες προσπάθειες αδυνατώντας να εγκαταλείψουν το κυνήγι της πραγµατοποίησης της επιθυµίας αυτής.

H πλειοψηφία των ζευγαριών, συνειδητά τουλάχιστον, επιχειρεί να αποφύγει µια ανεπιθύµητη εγκυµοσύνη και έχει τη βεβαιότητα ότι όταν αποφασίσει να αποκτήσει ένα παιδί και σταµατήσει να λαµβάνει µέτρα προφύλαξης, θα προκύψει αυτοµάτως η επιθυµητή εγκυµοσύνη. Συχνά όµως η εγκυµοσύνη αυτή δεν πραγµατοποιείται και ξεκινάει ο Γολγοθάς της εµπειρίας της θεραπείας της υπογονιµότητας, που οδηγεί στη γνωριµία µε τις νέες τεχνολογίες της αναπαραγωγής και στην εισβολή του γιατρού στην πιο προσωπική πλευρά της ζωής του ζευγαριού.

Οι ψυχολογικές επιπτώσεις της υπογονιµότητας αφορούν τόσο κάθε µέλος του ζευγαριού όσο και τη σχέση τους. Επηρεάζεται η εικόνα εαυτού, επηρεάζεται η σεξουαλική σχέση –µιας και αυτή υπενθυµίζει την αδυναµία του ζευγαριού να αποκτήσει παιδί– και βιώνεται η απογοήτευση όταν η θεραπεία αποτυγχάνει. Kατά τη διάρκεια των διαφόρων µεθόδων που χρησιµοποιούνται η ζωή του ζευγαριού επικεντρώνεται στον κύκλο της γονιµότητας. Στην πρώτη φάση του κύκλου υπάρχει η ελπίδα και στη δεύτερη επέρχεται η απογοήτευση.

29

ΕΠΙΤΥΧΙΑ 20%

Tα περισσότερα ζευγάρια που απευθύνονται στις νέες τεχνολογίες για να αποκτήσουν παιδιά ξεκινούν µε την κλασική µέθοδο της εξωσωµατικής γονιµοποίησης, στην οποία χρησιµοποιούνται οι γαµέτες τους. Στην περίπτωση αυτή συνειδητά, ή ασυνείδητα, επεξεργάζονται το γεγονός του διαχωρισµού της σεξουαλικής τους σχέσης από την τεκνοποίηση. Kαµιά γυναίκα δεν είχε φανταστεί ότι θα έµενε έγκυος έχοντας κάνει άπειρες ενέσεις προκειµένου να προκληθούν πολλαπλά ωοθυλάκια και ότι η σύλληψη του µωρού της θα γινόταν σε ένα εργαστήριο. Kανένας άνδρας δεν είχε φανταστεί ότι για να αποκτήσει ένα παιδί θα έπρεπε να πάρει το σπέρµα του σε ένα δωµάτιο ενός εργαστηρίου και να το παραδώσει στον γιατρό για να

το τοποθετήσει κατόπιν εκείνος σε ένα δοκιµαστικό σωλήνα προκειµένου να γίνει η γονιµοποίηση. Eπιπλέον, οι ταλαιπωρίες της εξωσωµατικής δεν εξασφαλίζουν την εγκυµοσύνη.

Παρ’ όλη την πρόοδο της τεχνογνωσίας και της τεχνολογίας που έχει σηµειωθεί τα τελευταία χρόνια, η εξωσωµατική γονιµοποίηση και οι παραλλαγές της έχουν ένα ποσοστό επιτυχίας γύρω στο 20%. Στο σηµείο αυτό πρέπει να υπογραµµιστεί ότι όσον αφορά τα ίδια τα ζευγάρια το ποσοστό επιτυχίας των µεθόδων που έχει σηµασία είναι εκείνο που αναφέρεται στα ζωντανά βρέφη που φεύγουν από το µαιευτήριο. Tα ποσοστά επιτυχίας που αναφέρονται σε θετικά τεστ εγκυµοσύνης ενδιαφέρουν µόνο τα κέντρα εξωσωµατικής γονιµοποίησης. Eίναι προφανές ότι, ακόµη και σήµερα, ένα µεγάλο ποσοστό ζευγαριών που εµπλέκονται στις νέες τεχνολογίες αναπαραγωγής δεν καταφέρνουν να αποκτήσουν ένα παιδί. H ψυχολογική στήριξη κατά τη δύσκολη αυτή περίοδο είναι συχνά απαραίτητη. Aλλά, ακόµη και όταν επιτυγχάνεται η πολυπόθητη εγκυµοσύνη, η αγωνία δεν σταµατά διότι υπάρχει αυξηµένος κίνδυνος µιας αποβολής ή ενός πρόωρου τοκετού, καθώς επίσης και η πιθανότητα µιας πολύδυµης κύησης.

Oι επιπτώσεις –όχι µόνον οι ιατρικές, αλλά και οι ψυχολογικές– τέτοιων κυήσεων µπορεί να είναι σοβαρές, τόσο για τη µητέρα όσο και για τα παιδιά, κυρίως στις περιπτώσεις εγκυµοσύνης µε περισσότερα από δίδυµα. Oι πολύδυµες κυήσεις αντιµετωπίζονται µε τη µέθοδο της εµβρυϊκής µείωσης, όπου µια ένεση στην καρδιακή κοιλότητα προεπιλεγµένων εµβρύων σταµατά την ανάπτυξή τους. H εµβρυϊκή µείωση είναι µια τεχνική απλή, αλλά ιδιαίτερα οδυνηρή ψυχολογικά. Oι ειδικοί της ψυχικής υγείας, στις χώρες εκείνες όπου η συµµετοχή τους έχει προ πολλού κριθεί αναγκαία, συνιστούν τη συνεργασία των ζευγαριών µε ειδικούς, τόσο πριν όσο και µετά τη διαδικασία της µείωσης, διότι οι γονείς πρέπει να ζήσουν µε την απόφασή τους να καταστρέψουν κάποια έµβρυα, αλλά και διότι τα παιδιά που θα γεννηθούν είναι πιθανόν να έχουν ενοχές επειδή αυτά ήταν τα έµβρυα εκείνα που επελέγησαν να επιζήσουν.

30

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΑΔΙΑ

1. Προετοιµασία - Κλινικές και Εργαστηριακές Εξετάσεις

Το κάθε ζευγάρι πρέπει να υποβληθεί σε ένα βασικό εργαστηριακό έλεγχο. Όσον αφορά ειδικά προβλήµατα υγείας που είναι γνωστά από το ιστορικό θα γίνουν οι απαραίτητοι έλεγχοι και ρυθµίσεις και µετά το ζευγάρι θα µπει στο πρόγραµµα για εξωσωµατική γονιµοποίηση. Σε µερικές περιπτώσεις θα συστήνονται και περαιτέρω "εξειδικευµένες εξετάσεις".

Αιµατολογικές εξετάσεις

Εξετάσεις για το ζεύγος πριν την έναρξη της προσπάθειας:

1.Ηπατίτιδα B και C

2.Σύφιλη

3.HIV (I,II)

Βασικός εργαστηριακός έλεγχος

Εξετάσεις στον ΑΝΔΡΑ:

α) Σπερµοδιάγραµµα και Percoll Test β) Εξετάσεις αίµατος

Εξετάσεις στην ΓΥΝΑΙΚΑ:

α) Υστεροσαλπιγγογραφία και Υπερηχογράφηµα µήτρας και ωοθηκών

β) Εξετάσεις αίµατος και Ορµονικός έλεγχος: FSH, LH, TSH, PRL, Δ4, DHEA-S γ) Μαστογραφίες σε κάθε γυναίκα πάνω από 35 χρόνων.

31

Εξειδικευµένες εξετάσεις

Για τον ΑΝΔΡΑ:

Ορµονικός έλεγχος : FSH, LH, TSH, PRL, TESTOSTERONE Υπερηχογράφηµα προστάτου, σπερµατοδόχων κύστεων, όρχεων και έγχρωµο Doppler σπερµατικών αγγείων.
Αιµατολογικές εξετάσεις για ειδικά αντισώµατα και ανοσολογικός έλεγχος.

Για την ΓΥΝΑΙΚΑ:
Λαπαροσκόπηση και Υστεροσκόπηση.

Κολπικό υπερηχογράφηµα και έγχρωµο Doppler για έλεγχο υποδεκτικότητας του ενδοµητρίου.

Αιµατολογικές εξετάσεις για ειδικά αντισώµατα και ανοσολογικός έλεγχος.

Ειδική ιστολογική εξέταση του ενδοµητρίου µε ηλεκτρονικό µικροσκόπιο για πινοπόδια και ανταπόκριση στην προγεστερόνη ώστε να προσδιορισθεί µε µεγαλύτερη ακρίβεια η καλύτερη µέρα για την εµβρυοµεταφορά.

√ Υστεροσκόπηση

Η υστεροσκόπηση αποτελεί µια εξειδικευµένη εξέταση κατά την οποία γίνεται διερεύνηση της µορφολογίας της ενδοµητρικής κοιλότητας και της δοµής και ανάπτυξης του ενδοµητρίου, επίσης µας δίνει την ευχέρεια να ελέγξουµε ενδοτράχηλο και ισθµό της µήτρας.

√ Κολπικό υπερηχογράφηµα µε έγχρωµο Doppler

Είναι µια εξειδικευµένη υπερηχογραφική εξέταση της µήτρας του ενδοµητρίου και των ωοθηκών γίνεται µε ειδικά µηχανήµατα υπερήχων TRIPLEX (όπως της καρδιάς και των αγγείων) και απαιτείται ιδιαίτερη εµπειρία και εκπαίδευση.

32

Διευκρίνιση εξετάσεων . . .

•	Σπερµοδιάγραµµα: Με αυτό ελέγχεται ο αριθµός σπερµατοζωαρίων ανά κυβικό εκατοστό, η κινητικότητα και η µορφολογία τους. Η λήψη σπέρµατος γίνεται είτε στο εργαστήριο µέσω αυνανισµού ή µπορεί ο άνδρας να το φέρει από το σπίτι στο εργαστήριο. Αυτή είναι η πρώτη και µοναδική εξέταση για τον άνδρα, αλλά και η πιο εύκολη, γι' αυτό ο άνδρας θα πρέπει να εξετάζεται πρώτος. 

•	Έλεγχος ωορρηξίας: Εάν οι εξετάσεις του άνδρα δεν δείξουν κάτι ανησυχητικό, τότε πρέπει η γυναίκα να κάνει µε τον γυναικολόγο της έναν έλεγχο ωορρηξίας. Αυτό απαιτεί µερικά ραντεβού και αποσκοπεί στο να παρατηρήσει ο γιατρός πώς αναπτύσσεται το ωάριο. Στη συνέχεια και ανάλογα µε το µέγεθος του ωάριου θα συµβουλεύσει το ζευγάρι να έρθει σε επαφή τις µέρες που εκείνος κρίνει ότι είναι πιο γόνιµες. 

•	Υστεροσαλπιγγογραφία: Γίνεται σε νοσοκοµείο από ακτινολόγο µε έκχυση σκιαγραφικού υγρού για να εντοπιστεί αν οι σάλπιγγες είναι βουλωµένες ή όχι. 

•	Λαπαροσκόπηση: Εφαρµόζεται από τα µέσα της δεκαετίας του 70 και γίνεται µόνο σε νοσοκοµείο µε γενική αναισθησία. Πρόκειται για χειρουργική επέµβαση και µέσα από 2-4 µικροσκοπικές τοµές µε ειδικά εργαλεία διορθώνονται πολλά προβλήµατα όπως συµφύσεις σαλπίγγων, ενδοµητρίωση, γίνεται αφαίρεση ινοµυωµάτων κ.λπ. 

Πριν από την έναρξη ενός θεραπευτικού κύκλου προηγείται συνάντηση του ζευγαριού µε τον υπεύθυνο του ιατρικού τοµέα, η οποία αποσκοπεί στον προσδιορισµό του προβλήµατος και την επιλογή της καταλληλότερης θεραπείας.

Στην πρώτη αυτή συνάντηση γίνεται λήψη λεπτοµερούς ιστορικού, φυσική εξέταση του ζεύγους, έλεγχος όλων των εργαστηριακών εξετάσεων που έχουν ήδη γίνει, και προσθήκη ή επανάληψη εκείνων µόνον που κρίνονται απαραίτητες για τον εντοπισµό του προβλήµατος, µε σκοπό την αποφυγή περιττών εξόδων και ταλαιπωρίας.

Ο ιατρός εξηγεί στο ζεύγος τους λόγους της υπογονιµότητας και τις πιθανότητες που έχει για την επίτευξη του στόχου της αναπαραγωγής. Εφόσον κάθε άλλη θεραπευτική επιλογή αποδειχθεί αναποτελεσµατική, εντάσσει το ζεύγος σε πρόγραµµα εξωσωµατικής γονιµοποίησης, αφού προηγουµένως εξηγήσει την διαδικασία, τις πιθανές επιπλοκές, τις επιπτώσεις των φαρµάκων και τα ποσοστά επιτυχίας της µεθόδου. Τέλος καθορίζει τον χρόνο έναρξης του προγράµµατος και την φαρµακευτική αγωγή.

33

2.	Έναρξη Θεραπείας - Παρακολούθηση κύκλου 

Η	γυναίκα επικοινωνεί µε το κέντρο την πρώτη ηµέρα έναρξης της περιόδου της, ούτως ώστε να της δοθούν λεπτοµερείς οδηγίες για την έναρξη της θεραπευτικής αγωγής που της έχει χορηγηθεί. 

Η	φαρµακευτική αγωγή που χορηγείται στοχεύει στη διέγερση των ωοθηκών για την ανάπτυξη περισσοτέρων του ενός ωοθυλακίων που φυσιολογικά θα ωρίµαζε στη διάρκεια ενός φυσικού κύκλου (χωρίς φαρµακευτική αγωγή), και την λήψη ικανοποιητικού αριθµού ώριµων ωαρίων, τα οποία θα γονιµοποιηθούν για να προκύψουν ποιοτικώς καλά έµβρυα. 

Η	διέγερση των ωοθηκών γίνεται µε διάφορα φαρµακευτικά σχήµατα (πρωτόκολλα χορήγησης) τα οποία εξατοµικεύονται 

ανάλογα µε την ιδιαιτερότητα της ασθενούς, η οποία ακολούθως υποβάλλεται σε στενή παρακολούθηση µε σκοπό τον έλεγχο της σωστής δοσολογίας των ορµονών, την αποφυγή υπερδιέγερσης των ωοθηκών και την χορήγηση της χοριακής γοναδοτροπίνης την κατάλληλη χρονική στιγµή.

Στην Εξωσωµατική Γονιµοποίηση χρειάζονται περισσότερα ωάρια για γονιµοποίηση, ώστε, αφενός µεν να αυξηθεί το ποσοστό επιτυχίας της µεθόδου µε την µεταφορά περισσοτέρων εµβρύων στη µήτρα (ο αριθµός των εµβρύων που θα µεταφερθούν καθορίζεται µε βάση την νοµοθεσία και την επιθυµία του ζεύγους), και αφετέρου να καταψυχθούν τυχόν πλεονάζοντα έµβρυα για χρήση σε µελλοντικές προσπάθειες.

Η ανάπτυξη των ωοθυλακίων παρακολουθείται µε ενδοκολπικό υπερηχογραφικό έλεγχο και , σε ορισµένες περιπτώσεις , ορµονικές εξετάσεις αίµατος , ούτως ώστε να αναπτυχθούν σωστά ωάρια , να αποφευχθούν οι τυχόν επιπλοκές, και να προσδιορισθεί µε βάση την ωριµότητα των ωαρίων, ο καταλληλότερος χρόνος για την ωοληψία.

Όταν τα ωοθυλάκια φθάσουν σε ικανοποιητικό µέγεθος χορηγείται στη γυναίκα ενδοµυικά ποσότητα ανθρώπινης χοριακής γοναδοτροπίνης, η οποία συµβάλλει στην τελική ωρίµανση των ωαρίων και την προετοιµασία τους για το στάδιο της ωοληψίας.

34

3. _οληψία

Η	τεχνική της λήψης των ωαρίων πέρασε από διάφορα στάδια από το 1970 και µετά όταν οι Steptoe και Εdwards περιέγραψαν για πρώτη φορά την λήψη ωαρίων µε λαπαροσκόπηση η οποία αντικατέστησε την ανοιχτή επέµβαση (λαπαροτοµία) . 

Η	λαπαροσκοπική αυτή µέθοδος σταδιακά βελτιώθηκε και στα περισσότερα κέντρα πραγµατοποιείτο επιτυχής λήψη έως και 70% των ωαρίων από τα ωοθυλάκια. Η τεχνική αυτή όµως 

απαιτεί γενική νάρκωση, και γίνεται σε νοσοκοµείο µε ειδικά µηχανήµατα και από εξειδικευµένους χειρουργούς και προσωπικό , για την ασφάλεια της ασθενούς.

Μεγάλη απλοποίηση στην Εξωσωµατική Γονιµοποίηση παρατηρήθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1980, µε την εφαρµογή της τεχνικής της διακολπικής λήψης ωαρίων υπό υπερηχογραφική καθοδήγηση.

Η	τεχνική αυτή παρουσιάζει το πλεονέκτηµα της ευκολότερης και καλύτερης προσέγγισης των ωοθυλακίων και της ευκρινέστερης απεικόνισης των µεγάλων αγγείων της πυέλου µε την βοήθεια των υπερήχων. 

Η	διακολπική λήψη των ωαρίων προγραµµατίζεται 35-36 ώρες µετά την χορήγηση της ανθρώπινης χοριακής γοναδοτροπίνης και δεν απαιτεί εισαγωγή της ασθενούς στο Νοσοκοµείο, αλλά γίνεται σε ειδικά διαµορφωµένο εργαστήριο µε τις απαραίτητες συνθήκες για την σωστή λήψη, συντήρηση και καλλιέργεια των ωαρίων. 

Για την λήψη των ωαρίων χορηγείται µικρής διάρκειας αναλγησία (µέθη) που προκαλείται από ιατρό αναισθησιολόγο, είναι εντελώς ανώδυνη και συνήθως ατραυµατική. Σε περιπτώσεις γυναικών µε φυσικό κύκλο (χωρίς φαρµακευτική αγωγή), 

ή	γυναικών που έχουν λίγα ωάρια η ωοληψία µπορεί να γίνει και χωρίς αναλγησία. Κατά την διάρκεια της ωοληψίας ο γυναικολόγος, µε την βοήθεια κολπικού 

υπερηχογράφου, στον οποίο προσαρµόζεται βελόνα µε ειδική συσκευή, αναρροφά και συλλέγει από τις ωοθήκες το υγρό των ωοθυλακίων. Το υγρό συλλέγεται σε ειδικά σωληνάρια και παραλαµβάνεται από τους βιολόγους για την αναζήτηση των ωαρίων.

Τα ωάρια τοποθετούνται αµέσως σε τριβλία που περιέχουν καλλιεργητικό υγρό και φέρουν το όνοµα της ασθενούς, όπου παραµένουν για µικρό χρονικό διάστηµα.

Σύστηµα βελόνης ωοληψίας διπλού αυλού τύπου Casmed.

35

_ Ο Λ Η Ψ Ι Α . . .

36

4. Συλλογή και Επεξεργασία Σπέρµατος

Μετά την διαδικασία της ωοληψίας ενηµερώνεται ο σύζυγος ο οποίος καλείται να δώσει σπέρµα µισή έως και λίγες ώρες µετά την ωοληψία ανάλογα µε την ωριµότητα των ωαρίων.

Η συλλογή του σπέρµατος γίνεται σε ειδικό χώρο πλησίον του εργαστηρίου καθώς και στο σπίτι ή άλλο χώρο, εφόσον η απόσταση είναι µικρή και το σπέρµα προσκοµισθεί στο εργαστήριο εξωσωµατικής εντός µισής ώρας.

Σε ειδικές περιπτώσεις που ο σύζυγος αδυνατεί να παρευρίσκεται κατά την ηµέρα της ωοληψίας ή υπάρχει δυσκολία εκσπερµάτισης την ηµέρα αυτή, παρέχεται η δυνατότητα να καταψυχθούν ένα ή περισσότερα δείγµατα σπέρµατος, ώστε να χρησιµοποιηθούν όποτε υπάρξει ανάγκη.

Σε περιπτώσεις αποφρακτικής αζωοσπερµίας, παλλινδρόµου εκσπερµάτισης ή αδυναµίας εκσπερµάτισης γίνεται επεµβατική λήψη του σπέρµατος , την οποία αναλαµβάνει ουρολόγος.

Η συλλογή γίνεται στον ίδιο χώρο µε την ωοληψία , µε ή χωρίς µέθη ανάλογα µε την περίπτωση , και το σπέρµα λαµβάνεται είτε µε παρακέντηση της επιδιδυµίδας ή των όρχεων , είτε µετά από βιοψία των όρχεων. Μέρος του σπέρµατος καταψύχεται για την αποφυγή επανάληψης της επεµβάσεως σε επόµενη προσπάθεια εξωσωµατικής γονιµοποίησης .

Το σπέρµα συλλέγεται σε ειδικό αποστειρωµένο ουροσυλλέκτη επί του οποίου αναγράφονται λεπτοµερώς τα στοιχεία κάθε ατόµου , µεταφέρεται άµεσα στο εργαστήριο, όπου αρχικά ελέγχεται ο όγκος , ο αριθµός σπερµατοζωαρίων, η κινητικότητα και η µορφολογία του , και στην συνέχεια υποβάλλεται σε ειδική επεξεργασία, προκειµένου να αποµονωθεί ο µεγαλύτερος δυνατόν αριθµός σπερµατοζωαρίων µε καλή µορφολογία και κινητικότητα για την γονιµοποίηση των ωαρίων ή για κατάψυξη.

37

5. Γονιµοποίηση

Στο στάδιο αυτό ο βιολόγος επιλέγει τα ώριµα ωάρια και τα τοποθετεί, το καθένα χωριστά, µαζί µε το επεξεργασµένο ήδη σπέρµα του συζύγου (επιλέγονται τα καλύτερα σπερµατοζωάρια από πλευράς κινητικότητας και µορφολογίας ) σε ειδικά καλλιεργητικά υλικά.

Τα ωάρια τα οποία δεν είναι ώριµα επωάζονται σε ειδικές συνθήκες για περαιτέρω ωρίµανση προ της γονιµοποίησης τους µε το σπέρµα.

Η γονιµοποίηση των ωαρίων διαπιστώνεται τις πρώτες 12-18 ώρες από την προσθήκη του σπέρµατος. Τα γονιµοποιηµένα ωάρια (έµβρυα) παρακολουθούνται τις επόµενες ηµέρες σχετικά µε την περαιτέρω ανάπτυξη και διαίρεση των κυττάρων, και ενηµερώνεται το ζευγάρι, ούτως ώστε να προγραµµατισθεί η εµβρυοµεταφορά., η οποία γίνεται µε την επιλογή των ποιοτικώς καλυτέρων εµβρύων 48-72 ώρες µετά την ωοληψία.

Έµβρυο τεσσάρων	Έµβρυο 8 κυττάρων την	Εκκολαπτόµενη βλαστοκύστη	
κυττάρων µία µέρα µετά τη	τρίτη ηµέρα µετά τη		
γονιµοποίηση	γονιµοποίηση		

38

6.	Εµβρυοµεταφορά 

Η	εµβρυοµεταφορά είναι το τελευταίο στάδιο της Εξωσωµατικής Γονιµοποίησης, κατά την οποία τα έµβρυα µεταφέρονται στη µήτρα την 2η-3η ηµέρα από την ωοληψία όταν η ανάπτυξή τους έχει φθάσει το στάδιο των 4-8 κυττάρων, ή σε ειδικές περιπτώσεις την 5η-6η ηµέρα από την ωοληψία στο στάδιο της βλαστοκύστης (τελευταίο εξελικτικό στάδιο του προς εµφύτευση εµβρύου). 

Τα έµβρυα µεταφέρονται στην µήτρα της γυναίκας και την 1η ηµέρα από την ωοληψία ανάλογα µε την εξέλιξη που παρουσιάζουν µε καλά αποτελέσµατα. 

Τα έµβρυα τοποθετούνται στη µήτρα, µέσω του τραχήλου µε ειδικό εύκαµπτο καθετήρα και ιδιαίτερη προσοχή, χωρίς νάρκωση ή αναλγησία και συνεπώς η ασθενής δεν χρειάζεται να είναι νηστική. 

Η	γυναίκα παραµένει κλινήρης για περίπου µία ώρα και στη συνέχεια επιστρέφει στο σπίτι της, αποφεύγει την έντονη φυσική κόπωση για 2-3 ηµέρες και µετά επανέρχεται στις φυσιολογικές της δραστηριότητες. 

Δύο έως πέντε έµβρυα µεταφέρονται στην µήτρα, αφού ληφθούν υπόψη η ηλικία της γυναίκας, τα αίτια υπογονιµότητας, το ιστορικό προγούµενων κυήσεων καθώς και άλλοι παράγοντες. 

Σε περίπτωση που έχουµε επί πλέον και καλής ποιότητος έµβρυα, καταψύχονται για να χρησιµοποιηθούν σε µελλοντικές προσπάθειες. 

Όπως και σε άλλα στάδια της εξωσωµατικής γονιµοποίησης η λεπτοµέρεια της τεχνικής (σωστή επιλογή καθετήρα εµβρυοµεταφοράς, προετοιµασία του τραχήλου της µήτρας, τρόπος τοποθέτησης των εµβρύων εντός του καθετήρα ), η ποιότητα των εµβρύων και η υποδεκτικότητα του ενδοµητρίου είναι οι σηµαντικότεροι παράγοντες που επηρρεάζουν το ποσοστό εγκυµοσύνης της µεθόδου αυτής. 

Σχηµατική απεικόνιση του σταδίου της εµβρυοµεταφοράς

39

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5

ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ

Μέθοδος GIFT

Πρόκειται για µία εναλλακτική µέθοδο της Εξωσωµατικής Γονιµοποίησης, για την οποία απαραίτητες προϋποθέσεις είναι η καλή κατάσταση µίας τουλάχιστον σάλπιγγας και η καλή ποιότητα σπέρµατος (αριθµός σπερµατοζωαρίων και κινητικότητα).

Η	µέθοδος αυτή ενδείκνυται κυρίως σε περιπτώσεις ασθενών µε ανεξήγητη υπογονιµότητα και ενδοµητρίωση σε αρχικά στάδια. 

Στην µέθοδο αυτή η πρόκληση πολλαπλής ωορρηξίας και η ωοληψία γίνονται όπως και στην κλασσική Εξωσωµατική, σε αντίθεση όµως µε αυτήν η γονιµοποίηση δεν γίνεται στο εργαστήριο, αλλά τα ωάρια που συλλέγονται από τις ωοθήκες τοποθετούνται αµέσως µετά µαζί µε το σπέρµα στις σάλπιγγες όπου και γίνεται η φυσική γονιµοποίηση τους. 

Η	διαδικασία γίνεται στο νοσοκοµείο µε λαπαροσκόπηση (µικρή τοµή 2 εκατ. κάτω από τον οµφαλό) και υπό γενική αναισθησία. 

Η	ανάρρωση είναι σύντοµη και η ασθενής εξέρχεται του νοσοκοµείου την ίδια ηµέρα. 

Μέθοδος ZIFT

Η	µέθοδος αυτή είναι ίδια µε τη µέθοδο GIFT µε τη διαφορά ότι, αντί ωαρίων και σπέρµατος, µεταφέρονται στις σάλπιγγες έµβρυα που έχουν ήδη γονιµοποιηθεί στο εργαστήριο. 

Η	διαδικασία µεταφοράς των εµβρύων γίνεται στο νοσοκοµείο την 2η ή 3η ηµέρα µετά την ωοληψία µε λαπαροσκόπηση και γενική αναισθησία. Η διαίρεση των εµβρύων συνεχίζεται εντός των σαλπίγγων και φθάνουν στην µήτρα στο στάδιο της βλαστοκύστης. 

Η	µέθοδος αυτή ενδείκνυται κυρίως σε περιπτώσεις ασθενών µε ανατοµικό κώλυµα στον τράχηλο της µήτρας , που εµποδίζει την επιτυχή εµβρυοµεταφορά, και όπου το GIFT δεν µπορεί να εφαρµοστεί λόγω διαταραχών στην ποιότητα του σπέρµατος και η γονιµοποίηση γίνεται µόνο µε τη µέθοδο ICSI. 

40

Μικρογονιµοποίηση – ICSI

Η	µικρογονιµοποίηση αποτελεί τη µέθοδο επιλογής για την αντιµετώπιση της υπογονιµότητας που οφείλεται στον ανδρικό παράγοντα. 

Με την τεχνική αυτή γίνεται έγχυση ενός σπερµατοζωαρίου ανά ωάριο µε τη βοήθεια πολύ λεπτής βελόνας κάτω από µικροσκοπικό έλεγχο , αφού προηγηθεί ειδική επεξεργασία των ωαρίων για την αφαίρεση των πέριξ κυττάρων και επιλεγούν τα πλέον ώριµα ωάρια. 

Η	µικρογονιµοποίηση εφαρµόζεται στις περιπτώσεις εκείνες που η γονιµοποίηση των ωαρίων σε προηγούµενες προσπάθειες µε την κλασική εξωσωµατική απέτυχαν, σε περιπτώσεις σοβαρής ολιγοασθενοσπερµίας ή αζωοσπερµίας, µετά από κατάψυξη σπέρµατος όπου το ποσοστό γονιµοποίησης µειώνεται καθώς και σε γυναίκες προχωρηµένης ηλικίας που παράγουν µικρό αριθµό και µε µειωµένη γονιµοποιητική ικανότητα ωάρια. 

Το ποσοστό γονιµοποίησης µε την µέθοδο ICSI κυµαίνεται από 50-80% και σε ορισµένες περιπτώσεις αγγίζει το 100%, το δε ποσοστό κύησης είναι µεγαλύτερο από αυτό της κλασσικής Εξωσωµατικής. 

Μικρογονιµοποίηση ωαρίου.

Το σπερµατοζωάριο εισάγεται στο ωάριο (αριστερά) µε ένεση (δεξιά)

41

MESA – TESΕ

Οι τεχνικές αυτές εφαρµόζονται σε περιπτώσεις αζωοσπερµίας που οφείλεται, είτε σε απόφραξη ή εκ γενετής έλλειψη της επιδιδυµίδας (σωλήνας που συνδέει τον όρχι µε το πέος), είτε σε µειωµένη η µηδενική παραγωγή σπερµατοζωαρίων από τον όρχι.

Στις περιπτώσεις αυτές το σπέρµα λαµβάνεται µετά από βιοψία των όρχεων µε χειρουργική επέµβαση από ουρολόγο (TESΕ), είτε διαδερµικά µε τοπική αναισθησία από την επιδιδυµίδα ή και από τον όρχι (MESA).

Και στις δύο περιπτώσεις η γονιµοποίηση επιτυγχάνεται µε Εξωσωµατική Γονιµοποίηση και τη µέθοδο της µικρογονιµοποίησης (ICSI).

Με τις τεχνικές αυτές αντιµετωπίζεται µε µεγάλη επιτυχία (ποσοστό 90%) η θεραπεία της ανδρικής υπογονιµότητας.

T. E. S. E. = Συλλογή Ορχικού Σπέρµατος δια Ορχικής Βιοψίας
M. E. S. A . = Μικροχειρουργική Επιδιδυµίδος για συλλογής σπέρµατος

Εµβρυοµεταφορά Βλαστοκύστεων

Η µέθοδος των βλαστοκύστεων διαφέρει από την κλασσική Εξωσωµατική κυρίως ως προς την ηµέρα που γίνεται η µεταφορά των εµβρύων στη µήτρα.

Στην κλασσική Εξωσωµατική η µεταφορά των εµβρύων στη µήτρα γίνεται την 2η -3η ηµέρα από την ωοληψία , όταν η ανάπτυξή τους βρίσκεται στο στάδιο των 2-8 κυττάρων.

Τα τελευταία χρόνια µε την βοήθεια νέων καλλιεργητικών υγρών κατέστη δυνατή η ανάπτυξη των εµβρύων σε πιο προχωρηµένο στάδιο, αυτό της βλαστοκύστης.

Η	βλαστοκύστη (τελευταίο εξελικτικό στάδιο του προς εµφύτευση εµβρύου ) είναι έµβρυο 50-100 κυττάρων και φθάνει στο στάδιο αυτό ανάπτυξης 5-6 ηµέρες από µετά την ωοληψία , οπότε γίνεται και η µεταφορά της στην µήτρα . 

Η	µέθοδος αυτή εφαρµόζεται σε γυναίκες που έχουν πολλά έµβρυα, δεδοµένου ότι ένα µικρό ποσοστό συνεχίζει την ανάπτυξή του µετά την 3η ηµέρα και φθάνει στο στάδιο της βλαστοκύστης , ενώ τα υπόλοιπα εκφυλλίζονται (ποσοστό 30 % περίπου των εµβρύων θα φθάσει το στάδιο αυτό). 

Με την µεταφορά των εµβρύων στο στάδιο της βλαστοκύστης επιτυγχάνεται καλύτερος συντονισµός εµβρύων-ενδοµητρίου , µε αποτέλεσµα την αύξηση του ποσοστού εµφύτευσης ανά έµβρυο , καθώς επίσης και την αποφυγή πολύδυµων κυήσεων εφόσον µόνο µέχρι 2 ποιοτικώς καλές βλαστοκύστεις εµφυτεύονται στη µήτρα. 

Σηµειώνουµε ότι η αποφυγή πολύδυµων κυήσεων παραµένει σήµερα η κύρια ένδειξη για την εµβρυοµεταφορά στο στάδιο της βλαστοκύστης. 

42

Υποβοηθούµενη Εκκόλαψη

Μετά την γονιµοποίηση του ωαρίου, το έµβρυο περιβάλλεται από την διαφανή ζώνη

η	οποία προστατεύει την ακεραιότητά του. 

Η	βλαστοκύστη ( τελευταίο εξελικτικό στάδιο του εµβρύου πριν την εµφύτευσή του ) όταν φθάσει στην µήτρα πρέπει να εξέλθει της διαφανούς ζώνης , ούτως ώστε τα κύτταρά της να αναµιχθούν µε τα κύτταρα του ενδοµητρίου και να επιτευχθεί η εµφύτευση του εµβρύου στην µήτρα. 

Η	τεχνική της Υποβοηθούµενης Εκκόλαψης είναι µία διαδικασία, κατά την οποία, την ηµέρα της εµβρυοµεταφοράς, µε ειδικές τεχνικές, δηµιουργούνται µικρές τοµές στο εξωτερικό περίβληµα του εµβρύου µε σκοπό την διάνοιξη της διαφανούς ζώνης, την έκπτυξη του εµβρύου και την υποβοήθηση της εµφύτευσής του. 

Η	τοµή γίνεται είτε µε χηµικά διαλύµατα (Tyrode's acid ), είτε µε µικροπιππέτες είτε µε ακτίνες λέιζερ. 

Διάφορες εργασίες σχετικά µε την χρησιµότητα της µεθόδου υποβοηθούµενης εκκόλαψης αντικρούονται, δεδοµένου ότι σε κάποιες λίγες ειδικές περιπτώσεις µπορεί να αποδειχθεί αποτελεσµατική ενώ στις περισσότερες χωρίς επιτυχία και ακόµη και βλαπτική για το έµβρυο. 

Έµβρυο που υποβάλλεται σε υποβοηθούµενη εκκόλαψη.

43

Δωρεά _αρίων

Η δωρεά ξένων ωαρίων άρχισε να εφαρµόζεται µετά την επιτυχή εφαρµογή της Εξωσωµατικής Γονιµοποίησης την δεκαετία του 1980. Το 1984 στην Αυστραλία ο βιολόγος Alan Trounson µε τους συνεργάτες του ανακοίνωσαν την πρώτη επιτυχή µεταφορά γονιµοποιηθέντος ωαρίου δότριας σε γυναίκα µε µη φυσιολογική ωοθηκική λειτουργία.

H πρώτη επιτυχής εγκυµοσύνη στην Ελλάδα µε δανεικά ωάρια σε γυναίκα η οποία ευρίσκετο σε εµµηνόπαυση επετεύχθη το 1989. Σχετική δηµοσίευση έγινε στο επιστηµονικό περιοδικό Fertility & Sterility ( Fertil. Steril. Vol 54, no 6, Dec 1990 ) καθώς και Human Reproduction (vol 8 No 3, pp 488-491, 1993 ).

Στη συνέχεια η µέθοδος έγινε σταδιακά αποδεκτή και η εφαrµογή της επεκτάθηκε και σε περιπτώσεις ασθενών µε :

•	αγενεσία ωοθηκών 

•	πρόωρη εµµηνόπαυση 

•	εµµηνόπαυση αυτόµατη ή µετεγχειρητική (χειρουργική αφαίρεση των ωοθηκών) 

•	σε περιπτώσεις όπου υπήρχε κίνδυνος µεταβίβασης γενετικών νοσηµάτων 

•	σε ασθενείς µε επανειληµµένες ανεπιτυχείς προσπάθειες Εξωσωµατικής Γονιµοποίησης λόγω κακής ποιότητος των ωαρίων 

Η	µεγαλύτερη ζήτηση ξένων ωαρίων σήµερα αφορά γυναίκες ηλικίας γύρω στα 40 µε επαναλαµβανόµενες αποτυχίες στις τεχνικές υποβοηθούµενης αναπαραγωγής , καθώς και νεότερες γυναίκες που έχουν µεν καλή συλλογή ωαρίων αλλά παρά ταύτα δεν επιτυγχάνουν εγκυµοσύνη (ιδιοπαθής στειρότητα). 

Τα ωάρια αυτά γονιµοποιούνται µε το σπέρµα του συζύγου και τοποθετούνται στην κατάλληλα προετοιµασµένη - µε φαρµακευτική αγωγή - µήτρα της γυναίκας. 

Τα ξένα ωάρια προέρχονται από γυναίκες που υποβάλλονται σε θεραπεία µε Εξωσωµατική Γονιµοποίηση και έχουν πλεονάζοντα ωάρια τα οποία δωρίζουν , από γυναίκες του άµεσου περιβάλλοντος της ενδιαφεροµένης (αδελφές , φίλες...) ή µη συγγενικά πρόσωπα που επιθυµούν να δωρίσουν ωάρια. 

Οι δότριες υποβάλλονται σε ορµονική θεραπεία αφού προηγουµένως γίνουν όλες οι απαραίτητες ιατρικές και εργαστηριακές εξετάσεις, ή ανάλογη ψυχολογική διερεύνηση και τηρηθούν οι νοµικές διαδικασίες. 

44

ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ ΕΞ_Σ_ΜΑΤΙΚΗΣ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ

Φαρµακευτικές Επιπλοκές

Η	χρήση των φαρµακευτικών σκευασµάτων ωοθηκικής διέγερσης στην Εξωσωµατική Γονιµοποίηση στοχεύει στην διέγερση των ωοθηκών για την ανάπτυξη και ωρίµανση πολλαπλών ωοθυλακίων και την λήψη µεγάλου αριθµού ωαρίων. 

Η	χρήση των ωοθυλακιορρηκτικών φαρµάκων συχνά συσχετίσθηκε µε το ποσοστό ανάπτυξης καρκίνου των ωοθηκών ή των µαστών, τόσο από τον ιατρικό κόσµο όσο και από το ενδιαφερόµενο για θέµατα αναπαραγωγής 

κοινό, χωρίς να υπάρχουν ενδείξεις ή στοιχεία για τέτοιου είδους απώτερες επιπλοκές. Πρόσφατη εργασία της οµάδας του βιολόγου Alan Trounson του Πανεπιστηµίου της

Μελβούρνης, η οποία παρακολούθησε 10.358 γυναίκες από το έτος 1978, έδειξε ότι οι γυναίκες που είναι σε πρόγραµµα για Εξωσωµατική Γονιµοποίηση και υποβάλλονται σε ορµονοθεραπεία, δεν παρουσίασαν αύξηση του ποσοστού εµφάνισης καρκίνου του στήθους ή των γεννητικών οργάνων σε σύγκριση µε τον γενικό πλυθυσµό. Παρόµοιες εργασίες έχουν δηµοσιευθεί και στην Αγγλία κατά το παρελθόν.

Οι άµεσες πιθανές επιπλοκές από την λήψη των ορµονικών σκευασµάτων είναι
αλλεργικές αντιδράσεις, βάρος στο στήθος, κατακράτηση υγρών, νευρικότητα

και η σοβαρότερη η υπερδιέγερση των ωοθηκών, η οποία ενδέχεται να προκληθεί σε ένα ποσοστό 1-2% των γυναικών.

Η επιπλοκή αυτή προκαλείται συνήθως απ΄την χορήγηση γοναδοτροπινών και χαρακτηρίζεται από σηµαντική διόγκωση των ωοθηκών, συγκέντρωση υγρού στον κοιλιακό χώρο και ενίοτε στο θώρακα, πόνο στην κοιλιά, τάση για έµετο και δυσκολία στην αναπνοή.

Το πρόβληµα αντιµετωπίζεται συνήθως µε τη χορήγηση φαρµάκων και σε κάποιες βαριές περιπτώσεις ενδέχεται να χρειαστεί εντατική νοσοκοµειακή νοσηλεία.

45

Διακολπική _οληψία

Η ωοληψία µε διακολπικό υπερηχογράφηµα είναι µία σχετικά εύκολη µέθοδος που εφαρµόζεται παγκοσµίως, της οποίας κύρια πλεονεκτήµατα είναι η ευκρινής απεικόνιση των µεγάλων αγγείων, η εύκολη προσέγγιση των ωοθυλακίων και η λήψη σχεδόν όλων των ωαρίων. Η διακολπική ωοληψία, αν και συνήθως ατραυµατική , µπορεί να παρουσιάσει κάποιες επιπλοκές, για τις οποίες η ασθενής που εντάσσεται σε πρόγραµµα Εξωσωµατικής Γονιµοποίησης πρέπει να είναι ενήµερη.

Μεταξύ των εν λόγω επιπλοκών εντάσσεται η αιµορραγία που µπορεί να προέλθει από τραυµατισµό µε την βελόνα της ωοληψίας του πυθµένα του κόλπου, ( ποσοστό 0-1.3%), η ρήξη των αγγείων ( εσωτερική αιµορραγία), ο τραυµατισµός του εντέρου και η φλεγµονή της περιτοναικής κοιλότητας. Οι επιπλοκές αυτές εµφανίζονται σπανίως και ανιµετωπίζονται επιτυχώς µε την διάγνωση και σωστή θεραπεία.

Διακολπική  οληψία

46

Μαιευτικές Eπιπλοκές

Πολύδυµη Κύηση... 

Η	µεταφορά στη µήτρα περισσοτέρων εµβρύων στη µέθοδο της Εξωσωµατικής Γονιµοποίησης , δηµιουργεί αυξηµένες πιθανότητες για µία πολύδυµη κύηση η οποία συνεπάγεται κινδύνους όπως αποβολή, πρόωρο τοκετό ή επιπλοκές για την µητέρα. 

Στις περιπτώσεις πολύδυµων κυήσεων συνιστάται η επιλεκτική µείωση των εµβρύων για να αυξηθεί η πιθανότητα επιβίωσης των υπολοίπων. 

Έκτοπη Κύηση... 

Παρά το γεγονός ότι τα έµβρυα τοποθετούνται απευθείας εντός της µήτρας ενίοτε µετατοπίζονται εντός των σαλπίγγων (σαλπιγγική εξωµήτριος κύηση 5% των περιπτώσεων) ή σπανιώτερα και ακόµα χειρότερα εντός του τραχήλου της µήτρας (τραχηλική εξωµήτριος κύηση). Η έγκαιρη διάγνωση σε τέτοιες περιπτώσεις είναι πολύ σηµαντική για την αποφυγή περαιτέρω επιπλοκών και γίνεται µε ορµονικό και υπερηχογραφικό έλεγχο για εξακρίβωση της θέσεως και την βιωσιµότητα του ή των εµβρύων.

Εξωµήτριος κύηση δεξιάς σάλπιγγας (λαπαροσκοπική εικόνα).

47

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

Η ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΕΡΕΥΝΑ

Η Ελλάδα πλήττεται από την Υπογονιµότητα

Τελικά υπογονιµότητα πλήττει πλήρως την Ελλάδα καί ίσως να είναι ο µεγαλύτερος εχθρός της Ελλάδος. Έτσι ένα από τα χαµηλότερα ποσοστά γονιµότητας στην ΕΕ καταγράφεται στην Ελλάδα, καθώς οι Ελληνίδες γεννούν, κατά µέσο όρο 1,28 παιδιά, σύµφωνα µε στοιχεία του 2005 που έδωσε στη δηµοσιότητα η Ευρωπαϊκή Στατιστική Yπηρεσία (Eurostat) για την κατάσταση των γυναικών στην Ευρώπη. Τα ίδια στοιχεία αναφέρουν πως στην Ελλάδα

παρουσιάζεται η µεγαλύτερη «ψαλίδα» µεταξύ των ποσοστών ανεργίας που αφορούν τις γυναίκες (13,3%) και τους άνδρες (5,4%).

Σε ό,τι αφορά τον δείκτη γονιµότητας συγκεκριµένα, υπάρχουν τα πιο κάτω στοιχεία :

οι Ελληνίδες, µε 1,28 παιδιά, κατά µέσο όρο, κατατάσσονται πέµπτες από το τέλος στην «ΕΕ των 27». 

οι Πολωνέζες (1,24 παιδιά), µε λιγότερα παιδιά από τις Ελληνίδες οι Σλοβάκες (1,25 παιδιά), οι Σλοβένες (1,26 παιδιά) και οι Λιθουανές (1,27 παιδιά). 

Τα µεγαλύτερα ποσοστά γονιµότητας καταγράφονται

στη Γαλλία (1,92 παιδιά ανά γυναίκα), 

στην Ιρλανδία (1,88 παιδιά), 

στη Δανία, στη Φινλανδία και στην Μ. Βρετανία (1,8 παιδιά). 

Τελικά στην «ΕΕ των 27» ο δείκτης γονιµότητας αντιστοιχεί σε 1,51 παιδιά.

48

Σε ότι αφορά το προσδόκιµο ζωής σύµφωνα µε τα στοιχεία της Εurostat υπάρχουν τα πιο κάτω στοιχεία :

στην Ελλάδα, οι γυναίκες ζουν κατά µέσο όρο 81,5 χρόνια, ενώ οι άνδρες 76,6 χρόνια. 

Τα αντίστοιχα ποσοστά για την «ΕΕ των 27», είναι 81,5 χρόνια για τις γυναίκες και 75,4 χρόνια για τους άνδρες. Οι µακροβιότεροι στην ΕΕ είναι οι Σουηδοί, καθώς οι γυναίκες ζουν, κατά µέσο όρο 82,8 χρόνια και οι άνδρες 78,4 χρόνια µετά τη Σουηδία

στο Βέλγιο οι γυναίκες που ζουν περισσότερο βρίσκονται (82,4 χρόνια), στη Φινλανδία (82,3 χρόνια) 

και στην Αυστρία (82,2 χρόνια), 

ενώ οι µακροβιότεροι άνδρες βρίσκονται στη Μάλτα (77,7 χρόνια), στην Ιταλία (77,6 χρόνια) και στην Ολλανδία (77,2 χρόνια). 

Mστόσο, σύµφωνα µε τα ίδια στοιχεία, µέχρι το 2050 το προσδόκιµο ζωής αναµένεται να αυξηθεί σε ολόκληρη την ΕΕ. Έτσι, το 2050 στην Ελλάδα εκτιµάται ότι οι γυναίκες θα ζουν, κατά µέσο όρο, 85,1 χρόνια, ενώ οι άνδρες θα ζουν 80,3 χρόνια.

ΚΕΝΤΡΑ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓ_ΓΗΣ

Στη χώρα µας τα κέντρα αυτά είναι κατά κύριο λόγω ιδιωτικά και βρίσκονται εντός ή εκτός µαιευτηρίων. Η αλήθεια είναι πως ο έλεγχος των ποσοστών επιτυχίας κάθε κέντρου δεν είναι ιδιαίτερα εύκολος, καθώς σπάνια πραγµατοποιούνται σχετικές έρευνες, πολύ πιο σπάνια ανακοινώνονται τα αποτελέσµατα τους και δεν υπάρχει κάποιος επίσηµος φορέας που να ελέγχει αυτά τα κέντρα. Ο µόνος ίσως τρόπος για να βρεθεί ένα ζευγάρι σε ένα καλό κέντρο είναι να του εµπνέει εµπιστοσύνη ο γιατρός που θα του το συστήσει ή που θα το αναλάβει πηγαίνοντας το εκεί.

Επίσης, ενδεικτική της ποιότητας του κέντρου είναι τόσο η ιατρική του οµάδα όσο και η σηµασία που δίνεται στη λεπτοµέρεια. Ο γιατρός δηλαδή που θα ασχοληθεί θα πρέπει να είναι σχολαστικός και το κέντρο να διαθέτει την απαραίτητη υποδοµή, τεχνική αυτογνωσία και συνεχή ενηµέρωση πάνω στις ραγδαίες εξελίξεις του χώρου.

49

ΕΞ_Σ_ΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΣΕ ΕΛΛΗΝΙΔΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ

ΕΡΕΥΝΑ - ΤΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ Τ_Ν ΕΛΛΗΝΙΔ_Ν

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Το πρόβληµα της υπογονιµότητας αντιµετωπίζεται ως βιολογικό ή ιατρικό, ενώ η συναισθηµατική του διάσταση παραµελείται. Το δείγµα της έρευνας αποτέλεσαν 100 ελληνίδες γυναίκες που συµµετείχαν κατά τους µήνες Μάρτιο, Απρίλιο, Μάιο και Ιούνιο του 2003 στο πρόγραµµα εξωσωµατικής γονιµοποίησης σε τρεις Μονάδες Ιατρικής Αναπαραγωγής των Αθηνών. Για την έρευνα χρησιµοποιήθηκε, πέρα από ένα δηµογραφικό ερωτηµατολόγιο, ένα αυτοσχέδιο ερωτηµατολόγιο, βασισµένο στο Infertility Questionnaire και το Infertility Coping Test του Dr. Servera, (2000), σταθµισµένα στην Αγγλία. Το αυτοσχέδιο ερωτηµατολόγιο αποτελείται από 30 ερωτήσεις, οι οποίες µελετούν τις απόψεις και τα συναισθήµατα των γυναικών αυτών κατά τη θεραπεία της εξωσωµατικής γονιµοποίησης, καθώς και τη σχέση µε το σύντροφό τους.

Τα ευρήµατα έδειξαν ότι:

1)	Η υπογονιµότητα και οι διάφορες διαδικασίες θεραπειών αναπαραγωγής συνδέονται µε µεγάλη συναισθηµατική αναταραχή για το ζευγάρι. Τα συναισθήµατα που οι γυναίκες του δείγµατος δηλώνουν ότι βιώνουν ως αποτέλεσµα της υπογονιµότητας και της θεραπείας αυτής είναι το άγχος, οι συχνές εναλλαγές στη διάθεση, η νευρικότητα, η εσωστρέφεια, η κατάθλιψη, ο θυµός και τα συναισθήµατα ενοχής. 

2)	Η σεξουαλική δυσλειτουργία και η διαπροσωπική αποξένωση στο γάµο βιώνονται επίσης ως αποτέλεσµα της θεραπείας της υπογονιµότητας. 

3)	Η ψυχολογική υποστήριξη κατά τη διάρκεια της θεραπείας της υπογονιµότητας θεωρείται απαραίτητη από όλα τα υπογόνιµα ζευγάρια. 

50

Μέθοδος

Το δείγµα της παρούσας έρευνας αποτέλεσαν 100 ελληνίδες γυναίκες που συµµετείχαν κατά τους µήνες Μάρτιο έως και Ιούνιο του 2003 στο πρόγραµµα εξωσωµατικής γονιµοποίησης σε τρεις Μονάδες Ιατρικής Αναπαραγωγής των Αθηνών.

Για την έρευνα χρησιµοποιήθηκε ένα δηµογραφικό και ένα ανώνυµο αυτοσχέδιο ερωτηµατολόγιο βασισµένο στα ερωτηµατολόγια Infertility Questionnaire και Infertility Coping Test του Dr. Servera (2000), σταθµισµένα στην Αγγλία. Το αυτοσχέδιο ερωτηµατολόγιο αποτελείται από 30 ερωτήσεις, οι οποίες µελετούν τις απόψεις και τα συναισθήµατα αυτών των γυναικών κατά τη διάρκεια της θεραπείας, καθώς και τη σχέση µε το σύντροφό τους. Περιλαµβάνει δύο µέρη:

α) το ιστορικό γάµου του κάθε ζευγαριού και β) ερωτήσεις που αφορούν το πρόβληµα υπογονιµότητας που αντιµετωπίζουν οι

γυναίκες και κατ΄ επέκταση το ζευγάρι (συναισθήµατα, σχέση), καθώς και το κατά πόσο οι ίδιες οι γυναίκες κρίνουν ότι χρειάζονται ψυχολογική υποστήριξη από τα κέντρα εξωσωµατικής γονιµοποίησης.

Ο τρόπος χορήγησης ήταν για όλα τα άτοµα ο ίδιος: τα ερωτηµατολόγια χορηγήθηκαν στο διάστηµα µεταξύ Μαρτίου και Ιουνίου 2003 ατοµικά µέσα στο χώρο των µαιευτηρίων, ανεξάρτητα από το στάδιο της εξωσωµατικής γονιµοποίησης που βρίσκονταν οι γυναίκες, µε κύρια προϋπόθεση να έχουν προβεί στο 1ο στάδιο (ωοληψία).

51

_ς προς το δείγµα:

Μόνο 2 γυναίκες του δείγµατος δηλώνουν άγαµες και 7 την ύπαρξη ενός παιδιού στην οικογένεια. Οι περισσότερες είναι παντρεµένες 1- 5 χρόνια.

_ς προς την ηλικία των γυναικών του δείγµατος το µεγαλύτερο ποσοστό (65%) συγκεντρώνουν οι ηλικίες 31- 40 ετών. Συγκεκριµένα, το 39% των γυναικών είναι ηλικίας 31- 35 ετών, ενώ το 26% είναι ηλικίας 36 - 40 ετών. Το 23% των γυναικών βρίσκεται στην ηλικία έως 30 ετών και ένα µικρό ποσοστό 12% βρίσκεται στη ηλικία άνω των 40 ετών.

_ς προς την ηλικία του συντρόφου των 100 γυναικών προκύπτει ότι, το µεγαλύτερο ποσοστό (36%) συγκεντρώνουν οι ηλικίες 36 έως 40 ετών, ενώ για το 30% οι ηλικίες των συντρόφων είναι µικρότερες των 35 ετών. Στις ηλικίες άνω των 45 αφορά µόνο το 13% των συντρόφων, ενώ τις ηλικίες των συντρόφων 41 - 45 ετών δήλωσε το 21% των γυναικών.

_ς προς τις αιτίες καταφυγής σε εξωσωµατική γονιµοποίηση, ο ανδρικός παράγοντας εµφανίζεται ως η βασικότερη αιτία της υπογονιµότητας µε ποσοστό (52%). Ακολουθούν προβλήµατα στη σάλπιγγα (25%), ανεξήγητη στειρότητα (20%), προβλήµατα ωοθυλακιορρηξίας (17%) και ενδοµητρίωση (5%). Ένα µικρό µόνο ποσοστό (1%) αναφέρει ως αιτία καταφυγής σε IVF την έλλειψη µήτρας.

Η έκβαση της IVF για το 52% του δείγµατος ήταν ανεπιτυχής, για το 41% επιτυχής, ενώ ένα ποσοστό της τάξεως του 7% διέκοψε τη θεραπεία πριν το πέρας της.

Κατανοµή των 100 γυναικών του δείγµατος ως προς την έκβαση της εξωσωµατικής γονιµοποίησης.

52

Αποτελέσµατα

Τα αποτελέσµατα της έρευνας: η υπογονιµότητα εµφανίζεται στα περισσότερα ζευγάρια στον 1ο µε 2ο χρόνο του γάµου τους. Το 32% των ζευγαριών αντιλήφθηκαν την υπογονιµότητα στον 1ο χρόνο γάµου και το 38% κατά τη διάρκεια του δευτέρου. Mστόσο, υπήρξε και ένα πολύ µικρό ποσοστό (8%) που γνώριζε το πρόβληµα πριν από το γάµο. Το 45% βρίσκεται στην πρώτη προσπάθεια εξωσωµατικής, ενώ υπάρχει ένα 23% που βρίσκεται στη δεύτερη. Ένα ποσοστό 30% έχει κάνει από 3-10 προσπάθειες, ενώ χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις δύο γυναικών, εκ των οποίων η µια βρίσκεται ήδη στην 11η προσπάθεια, ενώ η άλλη έχει υποβληθεί στη θεραπεία 22 φορές µέχρι τώρα.

Όπως είναι αναµενόµενο, όλες οι γυναίκες του δείγµατος επιθυµούν έντονα να αποκτήσουν ένα παιδί. Οι περισσότερες γυναίκες βαθµολογούν αυτή την επιθυµία πάνω από 5 σε µια κλίµακα από το 1 έως το 10. Συγκεκριµένα, το 93% των γυναικών βαθµολογεί την επιθυµία απόκτησης παιδιού µε 8, 9 και 10 (το 73% δίνει βαθµό 10, το 10% δίνει βαθµό 9 και το υπόλοιπο 10% δίνει βαθµό 10).

Οι πρώτες αντιδράσεις που δηλώνουν ότι εµφανίζουν οι γυναίκες µπροστά στην είδηση ότι δεν µπορούν να κάνουν παιδιά, είναι η οργή/θυµός (46%), η απόγνωση (34%), και κατ΄ επέκταση η δυσκολία να το πιστέψουν, η οποία ορισµένες φορές αγγίζει και τα όρια της άρνησης (26%).

Οι στάσεις, οι αντιδράσεις και τα συναισθήµατα των γυναικών του δείγµατος µετά τη διάγνωση του προβλήµατος της υπογονιµότητας είναι ποικίλα και πολύπλοκα. Αξίζει να σηµειωθεί ότι, το 79% των γυναικών αισθάνονται έντονα το συναίσθηµα της λύπης, ενώ το 18% αναφέρει συναισθήµατα ενοχής και ένα 6% συναισθήµατα ντροπής. Επίσης, το 63% των γυναικών αναφέρουν ανησυχία σχετικά µε την πορεία του προβλήµατος, το 40% δηλώνουν «ευάλωτες» και το 27% «εύθικτες» από τη στιγµή που διαγνώστηκε το πρόβληµα .

Το 57% των γυναικών δηλώνουν ότι δεν χάνουν την εµπιστοσύνη και δεν κατηγορούν κανέναν από τους δύο συντρόφους µετά τη διάγνωση του προβλήµατος. Οι γυναίκες, σπάνια χάνουν την εµπιστοσύνη στον σύντροφο (9%), ενώ φαίνεται να χάνουν περισσότερο (39%) την εµπιστοσύνη στον εαυτό τους επειδή εκείνες, όπως αναφέρουν, εµπλέκονται περισσότερο στη θεραπεία απ΄ ότι ο σύντροφος.

Επίσης, αρκετές κατηγορούν τον εαυτό τους (34%) για το πρόβληµα της υπογονιµότητας, ενώ ένα µικρό µόνο ποσοστό (17%) κατηγορεί το σύντροφο, κυρίως όταν το πρόβληµα οφείλεται σε αυτόν, όπως οι ίδιες αναφέρουν.

Στην ερώτηση «καταναλώνεται αυξηµένες ποσότητες τροφής, οινοπνευµατωδών, ή φαρµάκων;» ένα µεγάλο ποσοστό, το 66%, δίνει αρνητική απάντηση. Τέλος, το 34% δηλώνει ότι έχει επηρεαστεί η όρεξη του για ζωή.

53

Το στρες εµφανίζεται σε όλα τα στάδια της θεραπείας. Οι περισσότερες γυναίκες (97%) δηλώνουν ότι έχουν στρες για τη διαδικασία της εξωσωµατικής και µάλιστα το 24,7% των γυναικών βαθµολογούν σε κλίµακα από το 1-10 την ένταση του στρες µε 10. Ακολουθεί το 18,6% των γυναικών µε βαθµό 6, το 15,5 µε βαθµό 7, το14,4 µε βαθµό 5 και το 11,3 µε βαθµό 9. Ένα ποσοστό 9,3% βαθµολογεί το στρες µε 8, ενώ ένα 6,2% δίνει βαθµούς από το 1 έως και το 4. Mστόσο, όλες οι γυναίκες, ανεξάρτητα από τη βαθµολογία που δίνουν στην ένταση του στρες, αναφέρουν πως περισσότερο στρες έχουν κυρίως στο τελευταίο στάδιο της θεραπείας, καθώς περιµένουν τα αποτελέσµατα κυήσεως.

Οι περισσότερες γυναίκες του δείγµατος (64%) βιώνουν την όλη διαδικασία ως «επώδυνη» σωµατικά και ψυχολογικά, δίνοντας συγκεκριµένα τον χαρακτηρισµό «ψυχοφθόρα».

Κατά τη διάρκεια της θεραπείας το 69% των γυναικών παρουσιάζουν απότοµες αλλαγές στη διάθεση, ενώ το 66% έντονο το συναίσθηµα της νευρικότητας. Επιπλέον, έντονα είναι και τα συναισθήµατα εσωστρέφειας και στεναχώριας που βιώνει το 38% των γυναικών, κατά τη συµµετοχή τους στο πρόγραµµα εξωσωµατικής. Πολλές γυναίκες που βρίσκονται στη θεραπεία αναφέρουν απότοµες αλλαγές στις συνήθειες του ύπνου τους 33% δηλώνουν αϋπνία καθώς και στο βάρος ή την όρεξή τους 31% καταναλώνουν αυξηµένες ποσότητες τροφής. Ακολουθούν συναισθήµατα κατάθλιψης και µειωµένης αυτοσυγκέντρωσης από το 31% των γυναικών, ταχυπαλµίας από το 25% και τέλος µοναξιάς και αποµόνωσης από το 22%.

Ο σύντροφος δεν µπορεί να τις καταλάβει απόλυτα, εφόσον ήταν και δική τους επιλογή να υποβάλλουν τον εαυτό τους σε εξωσωµατική γονιµοποίηση, µε αποτέλεσµα να αρχίζουν οι πρώτες συγκρούσεις ανάµεσα στο ζευγάρι (22% των ζευγαριών αποµακρύνονται ο ένας από τον άλλον). Το 35% των γυναικών αναφέρουν ότι η σχέση µε τον σύντροφο έχει επηρεαστεί και µάλιστα, το 45,7% αυτών των γυναικών παραδέχονται ότι έχει επηρεαστεί αρνητικά, από την στιγµή που ανακάλυψαν το πρόβληµα, αλλά και αργότερα κατά τη διάρκεια της θεραπείας (30% αναφέρουν ότι δυσκολεύονται να µεταδώσουν τα συναισθήµατά τους σχετικά µε την υπογονιµότητα στον σύντροφο). Παρ΄ όλα αυτά, το 45% των γυναικών δηλώνουν ότι το πρόβληµα έχει επηρεάσει εξίσου και τους δύο συντρόφους.

Τι συµβαίνει αν το ζευγάρι δεν «καταφέρνει» µια εγκυµοσύνη, αν µια γυναίκα δεν µπορεί να την φέρει σε πέρας; Τι συµβαίνει όταν η οικογένεια, οι συγγενείς και οι φίλοι αρχίζουν τις ερωτήσεις, επιρρίπτοντας έµµεσα την ευθύνη στο ζευγάρι; Σύµφωνα µε τη βιβλιογραφία, οι γυναίκες συνήθως αναστατώνονται έντονα από τέτοιου είδους οικογενειακές πιέσεις και αποξενώνονται, µε αποτέλεσµα να επιλέγουν την απόκρυψη του προβλήµατος από τους δικούς τους ανθρώπους Αρκετά ζευγάρια περνούν όλη αυτή τη διαδοχή των συναισθηµάτων µόνα τους. Το 18% του δείγµατος δηλώνει ότι οι γονείς/συγγενείς δεν γνωρίζουν το πρόβληµα, το 50% ότι δεν το γνωρίζουν οι φίλοι και το 78% δεν γνωστοποιεί το πρόβληµα στον ευρύτερο κοινωνικό του περίγυρο. Θεωρούν ότι κανείς δεν µπορεί να τους κατανοήσει, επειδή ακριβώς δεν βρίσκεται στη θέση τους.

54

Τέλος, το 73% των γυναικών του δείγµατος που αναφέρουν ότι τις απασχολεί συνεχώς η απόκτηση ενός παιδιού, δηλώνουν έντονα την επιθυµία απόκτησης ενός παιδιού. Επίσης, θεωρούν σε µεγαλύτερο βαθµό την απόκτηση ενός παιδιού αυτή την περίοδο ως το σηµαντικότερο πράγµα στη ζωή τους. Αντίθετα, το 27% των γυναικών που αναφέρουν ότι δεν τις απασχολεί συνεχώς η απόκτηση ενός παιδιού, δηλώνουν µικρότερη σε βαθµό επιθυµία, καθώς δε θεωρούν ότι ένα παιδί είναι το πιο σηµαντικό πράγµα στη ζωή τους αυτή τη στιγµή. Για τις απόψεις των γυναικών αυτών σχετικά µε την τεκνοποίηση ως προς τη µεταβλητή «σας απασχολεί συνεχώς η απόκτηση ενός παιδιού» βρέθηκε και πάλι στατιστικώς σηµαντική διαφορά.

Η προσωπικότητα της κάθε γυναίκας και ο τρόπος αντίληψης και αντιµετώπισης των πραγµάτων στην καθηµερινή της ζωή παίζει σηµαντικό ρόλο στη ψυχολογική διάθεση αυτής κατά τη διάρκεια της θεραπείας. Η έρευνα έδειξε ορισµένες σηµαντικές συσχετίσεις µεταξύ των γενικών χαρακτηριστικών της προσωπικότητας του δείγµατος και των συναισθηµάτων που αυτό βιώνει κατά τη διάρκεια της θεραπείας της εξωσωµατικής γονιµοποίησης.

Οι αισιόδοξες γυναίκες εµφανίζονται σε όλη τη διάρκεια της θεραπείας περισσότερο ήρεµες [σπάνια αναφέρουν το κλάµα (23,8%) ή συναισθήµατα όπως κατάθλιψη (20%), αποµόνωση (14,3%)],σε σύγκριση µε αυτές που νιώθουν γενικά στη ζωή τους µια απογοήτευση, αδυναµία, απαισιοδοξία [κλαίνε συνεχώς (66,7%) κατά τη διάρκεια της θεραπείας και αισθάνονται µοναξιά (42,9%), αποµόνωση (47,4%), κατάθλιψη (61,9%)]. Σηµαντικό είναι να αναφερθεί ότι 7 στις 10 «εξαρτηµένες» γυναίκες (70%) αναφέρουν το κλάµα και την αποµόνωση ως τα κυρίαρχα συναισθήµατα κατά τη διάρκεια της θεραπείας.

Αξιοσηµείωτη είναι η απάντηση στην ερώτηση «αν δε µπορείτε να αποκτήσετε παιδί µε δικό σας ωάριο και σπέρµα ή αν δεν έχετε επαρκή παραγωγή, θα δεχόσασταν να αποκτήσετε παιδί από ωάριο δότριας ή σπέρµα δότη ή και τα δύο;». Οι περισσότερες γυναίκες (62,6%) δίνουν αρνητική απάντηση υποστηρίζοντας πως σε µια τέτοια περίπτωση θα επέλεγαν την υιοθεσία ως την καλύτερη λύση στο πρόβληµά τους και όχι τη δωρεά σπέρµατος ή ωαρίων.

Τέλος τα αποτελέσµατα της έρευνας έδειξαν ότι το 86% των γυναικών πιστεύουν ότι θα τους ήταν χρήσιµη κάποια ψυχολογική υποστήριξη κατά τη διάρκεια της IVF και µάλιστα το 91% θα την δέχονταν µε µεγάλη προθυµία, αν αυτή προσφερόταν από την εκάστοτε Μονάδα Ιατρικής Αναπαραγωγής.

Μόνο το 10% των γυναικών δηλώνουν ότι δέχονται αυτή τη στιγµή ψυχολογική υποστήριξη από τη Μονάδα που τις παρακολουθεί, ενώ το 100% πιστεύει πως η ψυχολογική υποστήριξη θα πρέπει να προσφέρεται στα υπογόνιµα ζευγάρια από όλα τα κέντρα εξωσωµατικής γονιµοποίησης.

55

Συµπεράσµατα

Η παρούσα έρευνα αποτελεί προσπάθεια εκτίµησης των συναισθηµάτων των ελληνίδων γυναικών που υποβάλλονται σε θεραπεία εξωσωµατικής γονιµοποίησης και ταυτόχρονα εντοπισµού ενδεχόµενου αιτήµατος για παροχή ψυχολογικής υποστήριξης στα υπογόνιµα ζευγάρια. Τα αποτελέσµατα της παρούσας έρευνας θεωρούνται ενδεικτικά, γίνονται δεκτά µε κάθε επιφύλαξη εφόσον αφορούν στο συγκεκριµένο δείγµα και απαιτούν την ανάλογη προσοχή. Εντούτοις, συµφωνούν µε προηγούµενες έρευνες και αποδεικνύουν ότι η υπογονιµότητα µπορεί να προκαλέσει µεγάλη συναισθηµατική αναταραχή.

Από τα αποτελέσµατα της έρευνας συµπεραίνουµε ότι η υπογονιµότητα, αλλά και οι διάφορες διαδικασίες θεραπειών αναπαραγωγής δηµιουργούν µεγάλη συναισθηµατική αναταραχή στο ζευγάρι. Συγκεκριµένα:

α) Όλες οι γυναίκες του δείγµατος επιθυµούν έντονα να αποκτήσουν παιδί. Η είδηση της υπογονιµότητας προκαλεί έντονο θυµό, οργή και φέρνει τις γυναίκες σε απόγνωση. Η δυσκολία να πιστέψουν το γεγονός αγγίζει κάποιες φορές τα όρια της άρνησης, ενώ τα συναισθήµατα που ακολουθούν είναι λύπη, ανησυχία, ενοχή και ντροπή. Το εύρηµα αυτό συµβάλει στο να κατανοήσουµε κάτι από τη δυναµική της υπογονιµότητας. Πράγµατι, στην εποχή µας ένα παιδί έχει γίνει ένα «πρέπει» στο σύστηµα αναπαραστάσεων του ατόµου και της οικογένειας. Σύµβολο διαιώνισης του είδους, το παιδί είναι και το σύµβολο της σεξουαλικής ταυτότητας, της σωµατικής ακεραιότητας, της κοινωνικής ένταξης του ατόµου και του ζευγαριού. Δεν εκπλήσσει λοιπόν το γεγονός ότι το παιδί που δεν λέει να έρθει, όχι µόνο ξυπνάει όλων των ειδών τους φόβους, στους οποίους το ζευγάρι ανθίσταται µε αµυντικό τρόπο µέσα από συναισθήµατα λύπης και υποτίµησης, αλλά µετατρέπεται και σε εµµονή του ζευγαριού που δεν µπορεί να κάνει ένα παιδί τη στιγµή που το θέλει. Η διάγνωση της στειρότητας, αυτό το «ποτέ πια», συνδέεται µε ένα βαθύ τραυµατισµό της φιλαυτίας, βιώνεται ως απότοµο και βαθύ ναρκισσιστικό πλήγµα στις γυναίκες αλλά και στους άνδρες. Τους δίνει ταυτόχρονα το συναίσθηµα του γελοίου, καθώς και του χαµένου χρόνου, αφού όλον αυτό τον καιρό που έπαιρναν προφυλάξεις, δεν υπήρχε κίνδυνος εγκυµοσύνης. Στις «σοφές» και «ψυχαναγκαστικές» δυτικές κοινωνίες, αυτό το ναρκισσιστικό πλήγµα αποκτά µεγάλη σηµασία, όχι τόσο σε κοινωνικό επίπεδο (περιθωριοποίηση) όπως στους παραδοσιακούς πολιτισµούς, όσο σε ένα ακόµη πιο «αρνητικό» επίπεδο, το επίπεδο του σώµατος όπου παγιδεύεται κανείς πιο εύκολα.

β) Mς αποτέλεσµα της θεραπείας για την υπογονιµότητα οι γυναίκες της έρευνας δηλώνουν ότι αισθάνονται έντονο στρες, κυρίως κατά τα τελευταία στάδια της θεραπείας, νευρικότητα, κατάθλιψη, εσωστρέφεια, συχνές εναλλαγές στη διάθεση, στο βάρος ή στην όρεξη και στις συνήθειες του ύπνου, ντροπή και ενοχή, αφού κατηγορούν κυρίως τον εαυτό τους. Επίσης, θεωρούν ως πηγή των σεξουαλικών δυσλειτουργιών, των συγκρούσεων και της αποξένωσης από τον σύντροφο την µακροχρόνια και επίπονη θεραπεία της υπογονιµότητας. Οι περισσότερες γυναίκες βιώνουν τη διαδικασία της θεραπείας ως «επώδυνη», σωµατικά και ψυχικά, χαρακτηρίζοντάς την «ψυχοφθόρα» και επιλέγοντας ταυτόχρονα την απόκρυψη του προβλήµατος από τους δικούς τους ανθρώπους.

56

Η σεξουαλική επαφή είναι ένας ουσιαστικός τρόπος έκφρασης συναισθηµάτων, µοιράσµατος και δέσµευσης, καθώς και ενίσχυσης των δεσµών ανάµεσα στον άνδρα και µια γυναίκα. Η σεξουαλικότητα και η σεξουαλική δραστηριότητα αποτελούν ένα µοναδικό συνδυασµό σωµατικής, συναισθηµατικής και κοινωνικής έκφρασης, που φέρνει τα άτοµα κοντά και τους δίνει την ευκαιρία να κάνουν παιδιά, να παίξουν, αλλά και να εκφράσουν τον πόθο, τις επιθυµίες και τις ανάγκες τους. Η σεξουαλικότητα επηρεάζεται από τα κοινωνικό πλαίσιο, τους

νόµους, τα συναισθήµατα, την υγεία και την ευηµερία, τα σεξουαλικά ερεθίσµατα και την εικόνα που έχουµε για τον εαυτό µας. Η σεξουαλική εµπειρία είναι µια από τις µοναδικές, τις πιο στενές και τις ικανοποιητικές εµπειρίες του ανθρώπου. Για πολλά υπογόνιµα ζευγάρια, όµως, η ευχάριστη εµπειρία της σεξουαλικής οικειότητας αλλάζει και η σεξουαλική επαφή γίνεται προγραµµατισµένη, προβλέψιµη και καθόλου συναρπαστική. Παύει να είναι ένας τρόπος επικοινωνίας και οικειότητας και στοχεύει µόνο στην τεκνοποίηση. Συχνά επηρεάζεται και η εικόνα που έχει το άτοµο για τον εαυτό του.

γ) Η παρούσα έρευνα εντοπίζει την επιθυµία για συµβουλευτική υποστήριξη στα υπογόνιµα ζευγάρια κατά τη διάρκεια της «θεραπείας», την οποία τα ίδια τα ζευγάρια θεωρούν απαραίτητη. Τα ζευγάρια θεωρούν απαραίτητη όπως φαίνεται τη συµβουλευτική, όχι µόνο όταν η ιατρική παρέµβαση καταλήγει σε αποτυχία, όπου το ψυχολογικό κόστος είναι αυτονόητο, αλλά και καθ΄ όλη τη διάρκεια της «θεραπείας». Πράγµατι, η σχέση µε το παιδί που προσδοκάται να γεννηθεί ανήκει στο πλέγµα των γενεαλογικών σχέσεων και µπροστά σε ένα τόσο σοβαρό πρόβληµα όπως η υπογονιµότητα, είτε στον άνδρα, είτε στη γυναίκα, η ιατρική επιστήµη προσφέρει µια «επανόρθωση». Η ιατρική, και ιδιαίτερα ο θεσµός της εξωσωµατικής γονιµοποίησης, φαίνεται να υποστηρίζει, µε την κυριολεκτική και τη µεταφορική έννοια της λέξης, τη γενεαλογική συνέχεια.

Δεν γνωρίζουµε όµως το ρόλο που διαδραµατίζει η ιατρική επιστήµη, και ιδιαίτερα ο θεσµός της εξωσωµατικής γονιµοποίησης, στην «επανόρθωση» της υπογονιµότητας για το ζευγάρι. Στην αντιµετώπιση δε του προβλήµατος της υπογονιµότητας η έµφαση δίνεται κυρίως στην ιατρική-βιολογική όψη, ενώ η ψυχολογική διάσταση του προβλήµατος αγνοείται. Φαίνεται όµως ότι βιώνοντας την κρίση της υπογονιµότητας, φθάνοντας να ζητήσουν ιατρική βοήθεια µέσω της εξωσωµατικής γονιµοποίησης και διανύοντας την επίπονη και αβέβαιη ως προς την έκβαση διαδικασία της «θεραπείας», οι δύο σύντροφοι βρίσκονται αντιµέτωποι µε ουσιαστικά για τη ζωή τους ερωτήµατα που αναβιώνουν εκείνες τις στιγµές.

57

Έτσι, το ζευγάρι που αποδέχεται την λύση της εξωσωµατικής γονιµοποίησης ακόµη και αν το αίτηµα προέρχεται από το ίδιο το ζευγάρι- ζητάει να έχει τη δυνατότητα να εκφράσει ερωτήµατα ως προς το αν επιθυµεί πραγµατικά ένα παιδί. Αν πρόκειται για επιθυµία στον άνδρα ή

στη γυναίκα να πάψει να είναι υπογόνιµος/η (και αντίστοιχα στον κάθε σύντροφο να µην έχει πια υπογόνιµο σύντροφο). Αν πρόκειται για επιθυµία στον άνδρα να µην στερήσει στη γυναίκα του τη µητρότητα και αντίστοιχα στη γυναίκα επιθυµία να µην στερήσει στον άνδρα της την πατρότητα. Αν πρόκειται για ενοχή που στερούν αντίστοιχα τη µητρότητα και την πατρότητα στο σύντροφό τους. Αν πρόκειται για ενοχή που δεν µπορούν να προσφέρουν εγγόνια στους γονείς τους αντίστοιχα. Αν πρόκειται για επιθυµία και στους δύο να βιώσουν αυτή την εµπειρία. Χωρίς τη δυνατότητα, στα πλαίσια της συµβουλευτικής, να κάνουν το πένθος της γονιµότητας, ώστε να δεχθούν την υπογονιµότητά τους, το πένθος της συνήθους πορείας προς την εγκυµοσύνη, ώστε να δεχθούν την παράκαµψη και να ξεπεράσουν την προσποίηση, χωρίς να επεξεργαστούν την επιθυµία τους για απογόνους και τη διαρκή µοµφή στην υπογονιµότητά τους που µπορεί να βιώνουν, πώς οι δύο σύντροφοι του ζευγαριού θα δώσουν ένα δικό τους νόηµα, και όχι το νόηµα που δίνει η κοινωνία, στη σχέση µε το παιδί που θα γεννηθεί;

Τα πορίσµατα στα οποία καταλήγει αυτή η έρευνα συµβάλουν στην κατανόηση της συναισθηµατικής αναταραχής που συνδέεται µε την υπογονιµότητα και την «θεραπεία» της, καθώς και στην αναγνώριση του αιτήµατος ψυχολογικής υποστήριξης που εντοπίστηκε στα υπογόνιµα ζευγάρια και της χρησιµότητας παροχής συµβουλευτικών υπηρεσιών. Τα πορίσµατα της έρευνας δύναται να αξιοποιηθούν στην παροχή συµβουλευτικών υπηρεσιών από τα κέντρα εξωσωµατικής γονιµοποίησης και ιατρικής αναπαραγωγής.

Τελειώνοντας, επισηµαίνουµε ότι η έρευνα αυτή, ως συµβολή στην κατανόηση της δυναµικής της υπογονιµότητας του ζευγαριού, διανοίγει ερωτήµατα. Μπορούµε να διατυπώσουµε το ερώτηµα αν και κατά πόσο η συναισθηµατική αναταραχή που εντοπίστηκε δύναται µε τη σειρά της να έχει επιπτώσεις στη γονιµότητα, ερώτηµα που θα ήταν χρήσιµο να διερευνηθεί. Κυρίως όµως θα ήταν χρήσιµο να διερευνηθεί ο δεσµός του ζευγαριού µε το παιδί που γεννιέται µε την τεχνική της εξωσωµατικής γονιµοποίησης. Όταν η αναµονή και η προσµονή του ζευγαριού είναι µακροχρόνια, υπάρχει ο ενδεχόµενος κίνδυνος η επιθυµία για το παιδί να µετατραπεί σε µνησικακία εναντίον αυτού «του παιδιού που δεν λέει να έρθει», αλλά και ταυτόχρονα σε πείσµα εναντίον του ίδιου του σώµατός τους που αρνείται να συµπεριφερθεί ως τεκνοποιητικό ροµπότ που λειτουργεί σωστά. Και όταν εν τέλει αυτό το παιδί εµφανίζεται, µπορεί να µην είναι πια και τόσο ευπρόσδεκτο, εφόσον εκπροσωπεί την αποτυχία (ακόµη και αν πρόκειται για «επανορθωµένη αποτυχία») της «τεκνοποιητικής παντοδυναµίας». Το ερώτηµα που συµπυκνώνεται εδώ είναι αν τελικά το παιδί είναι σχέδιο αγάπης του ζευγαριού ή αν κυριαρχούν στο σχέδιο αυτό οι ναρκισσιστικές και πρωκτικές συνιστώσες. Ποίο είναι τελικά το ψυχολογικό, ηθικό και οικονοµικό κόστος της τεχνικής της εξωσωµατικής γονιµοποίησης;

58

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7

ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ Τ_Ν ΥΠΟΓΟΝΙΜ_Ν ΖΕΥΓΑΡΙ_Ν

H επιθυµία απόκτησης παιδιού είναι περίπλοκη, καθώς εµπλέκει µια σειρά συνειδητών όσο και ασυνείδητων κινήτρων που ωθούν τους ανθρώπους να αναπαράγονται, και κάτω από τις πλέον αντίξοες συνθήκες όπως για παράδειγµα στη διάρκεια πολέµων, ή λοιµών.

Ένας υποψήφιος δότης σπέρµατος έλεγε : " Να έχει κανείς παιδιά είναι παρηγοριά, είναι χαρά είναι τρυφερότητα. Πεθαίνουµε αργότερα όταν

έχουµε γίνει γονείς, δεν πεθαίνουµε µόνοι. Η εργασία µας αποκτά νόηµα γιατί τα οφέλη που αποκοµίζουµε προορίζονται για κάποιον, το παιδί είναι η προέκταση του εαυτού µας. Μπορεί και να υποδηλώνει ότι θα έχει κανείς µια υποστήριξη όταν γεράσει. Εγώ έχασα τον πατέρα µου πολύ νέος και επιθυµώ διακαώς να γίνω πατέρας." (Delaisi de Parseval, 1983).

Στη µαρτυρία αυτή συµπεριλαµβάνονται σχεδόν όλα τα κίνητρα που ωθούν τους άνδρες και τις γυναίκες να επιθυµούν να γίνουν γονείς. Διαπιστώνουµε ότι στην περιγραφή δεν επιζητείται ένα πραγµατικό αλλά ένα φανταστικό µωρό το οποίο καλείται να εκπληρώσει και να επανορθώσει τα πάντα, να καλύψει όλα τα κενά, τη µοναξιά, την απώλεια, τα πένθη. Στην πραγµατικότητα, συνεπώς, αυτό που επιθυµείται δεν είναι ένα συγκεκριµένο παιδί αλλά η πραγµατοποίηση όλων των παιδικών επιθυµιών.

Η επιθυµία απόκτησης παιδιού πρωτοεµφανίζεται στο κορίτσι γύρω στους δεκαοκτώ πρώτους µήνες της ζωής. Αφετηρία είναι η ταύτιση µε την τρυφερή µητέρα της βρεφικής ηλικίας που την ωθεί να επιθυµεί να γίνει και η ίδια µητέρα. Για τους άνδρες επίσης η επιθυµία αυτή προέρχεται από µια ταύτιση µε τον δικό τους πατέρα (Bydlowski, 1997).

Σηµαντικό στοιχείο στην επιθυµία απόκτησης παιδιού αποτελεί, επίσης, η προσαρµογή στις κοινωνικές και οικογενειακές επιταγές. Η απόκτηση παιδιού σήµερα θεωρείται επιβεβληµένη. Συµβολίζει τη σεξουαλική ταυτότητα του ζευγαριού, τη σωµατική του υγεία καθώς και την κοινωνική του ένταξη. Παράλληλα, η χρήση αντισύλληψης ενίσχυσε την παντοδυναµία των ατόµων οι οποίοι θεωρούν έκτοτε ότι ελέγχουν απολύτως την επιθυµία απόκτησης παιδιού. Χρησιµοποιούν αντισύλληψη όσο χρόνο δεν επιθυµούν παιδί και την διακόπτουν αναµένοντας ένα παιδί αµέσως. Όταν λοιπόν το παιδί αυτό δεν έρχεται βιώνουν, αφ' ενός, την έλλειψη του παιδιού και, αφ' ετέρου, την αδυναµία του σώµατός τους να ανταποκριθεί σε αυτό που θεωρούσαν βέβαιο ότι θα συνέβαινε µε τη διακοπή της αντισύλληψης.

59

Μια αναδροµή στη µυθολογία καταδεικνύει ότι η στειρότητα συσχετιζόταν µε την τιµωρία. Ο Λάιος, βασιλιάς της Θήβας, έλαβε χρησµό από το µαντείο των Δελφών να µείνει άτεκνος. Εκείνος παράκουσε τον χρησµό µε αποτέλεσµα να τον φονεύσει ο γιος του Οιδίποδας. Αλλά και στην Παλαιά Διαθήκη η στειρότητα θεωρείται µειονεξία και ταυτίζεται µε την τιµωρία. Τα ζευγάρια που αποκτούν πολλά παιδιά θεωρούνται ευλογηµένα σε αντίθεση µε εκείνα που παραµένουν άτεκνα.

Και σήµερα παρατηρείται συχνά ότι οι γυναίκες που δυσκολεύονται να αποκτήσουν παιδιά αναζητούν στοιχεία της προσωπικής τους ζωής που θα εξηγούσαν γιατί δεν µπορούν να αποκτήσουν αυτό που τόσο επιθυµούν και που για τους περισσότερους ανθρώπους είναι τόσο απλό. Επιχειρούν να εντοπίσουν το ή τα γεγονότα της προσωπικής τους ιστορίας για τα οποία τώρα "τιµωρούνται" µη µπορώντας να αποκτήσουν παιδί. Στις περιπτώσεις όπου οι γυναίκες αυτές έχουν υποστεί έκτρωση ή είχαν µια εξωσυζυγική σχέση οι ενοχές εντοπίζονται στην πράξη αυτή.

H έλλειψη παιδιού έχει όµως και µια σηµαντική κοινωνική διάσταση καθώς τα ακουσίως άτεκνα ζευγάρια θεωρούνται ότι µειονεκτούν. Aυτό ισχύει ακόµη περισσότερο για τις γυναίκες γιατί η µητρότητα, παρά την κατάκτηση νέων ρόλων, εξακολουθεί να θεωρείται ως ο κύριος ρόλος της γυναίκας.

Παράλληλα, ανθρωπολογικές µελέτες καταδεικνύουν την οικουµενική σηµασία που αποδίδεται στη γονιµότητα τόσο για τους άνδρες όσο και για τις γυναίκες. Οι στείρες γυναίκες, ειδικότερα, στην Αφρική θεωρούνται "επικίνδυνες" τόσο για τον εαυτό τους όσο και για τον περίγυρό τους, σε σηµείο που να περιθωριοποιούνται απολύτως. Ακόµα, οι κοπέλες που είναι στείρες δεν θεωρείται ότι ολοκληρώνονται ως γυναίκες γιατί πιστεύεται ότι η εγκυµοσύνη τις καθιστά γυναίκες και µάλιστα ασχέτως της έκβασής της.

Συνεπώς, µια γυναίκα που δεν µένει ποτέ έγκυος δεν θεωρείται αυτόνοµο ενήλικο άτοµο. Η αδυναµία απόκτησης παιδιού βιώνεται ως ένα βαθύ ναρκισσιστικό τραύµα. Η εικόνα του σώµατος τραυµατίζεται. Σε αυτό συµβάλλει και το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό µε τη γλώσσα που χρησιµοποιεί στη διάγνωση της στειρότητας. Τα σπερµατοζωάρια θεωρούνται "φτωχά", η βλέννη στον κόλπο της γυναίκας απούσα. Σε κάθε µια από τις παραπάνω προτάσεις τα υπογόνιµα άτοµα καταγράφουν µια "έλλειψη". Παράλληλα, η επιστηµονικά λαθεµένη εξίσωση µεταξύ γονιµότητας και σεξουαλικής ικανότητας για τους άνδρες και θηλυκότητας και γονιµότητας για τις γυναίκες οδηγεί τα υπογόνιµα άτοµα να βιώνουν µια ψυχοσεξουαλική κρίση.

60

Όταν η στειρότητα δεν µπορεί να αποδοθεί σε οργανική αιτία, εκεί δηλαδή όπου η επίτευξη εγκυµοσύνης δεν αποκλείεται από κάποιο συγκεκριµένο οργανικό πρόβληµα, αλλά δεν επιτυγχάνεται για άγνωστους λόγους, υπάρχει ενίοτε µια ψυχολογική σύγκρουση η οποία παρεµποδίζει τη φυσιολογική πορεία. H στειρότητα αυτή ονοµάζεται "ψυχογενής" και αναφέρεται σε µια βαθύτερη ψυχική επιθυµία παρεµπόδισης της εγκυµοσύνης. H ασυνείδητη παρεµπόδιση της εγκυµοσύνης έρχεται σε ευθεία αντίθεση µε την συνειδητή πρόθεση της απόκτησης µωρού. H ψυχογενής στειρότητα µπορεί να έχει πολλές αιτίες. Ενδέχεται να είναι αποτέλεσµα µιας ασυνείδητης άµυνας στους κινδύνους που ενυπάρχουν στην αναπαραγωγική διαδικασία. Mπορεί ακόµη να οφείλεται σε µια εξιδανίκευση του πατέρα µε τον οποίο κανένας σύντροφος ή σύζυγος δεν µπορεί να είναι εφάµιλλος. Oι ψυχολογικές συγκρούσεις που οδηγούν στη στειρότητα είναι συχνά τόσο βαθιά απωθηµένες, ώστε οι γυναίκες αυτές όταν αντιληφθούν την αδυναµία τους να κάνουν παιδιά, µε φοβερή επιµονή επιθυµούν ένα παιδί. H ψυχανάλυση ανακαλύπτει αυτές τις συγκρούσεις και τους µηχανισµούς άµυνας του Eγώ που προστατεύουν τις γυναίκες αυτές από µια εγκυµοσύνη και ένα τοκετό που θα µπορούσαν να κλονίσουν επικίνδυνα την προσωπικότητά τους.

Οι ψυχολογικές επιπτώσεις, όµως, δεν περιορίζονται στη διάγνωση της υπογονιµότητας αλλά επεκτείνονται και στη διάρκεια της θεραπεία της. Όλες οι θεραπείες προϋποθέτουν προγραµµατισµένες σεξουαλικές επαφές µε µοναδικό στόχο την επίτευξη της εγκυµοσύνης. Συνεπώς, η σεξουαλική σχέση γίνεται µηχανιστική και καταναγκαστική ενώ περιορίζεται στις γόνιµες µέρες καθώς παρατηρείται µείωση της σεξουαλικής επιθυµίας και συσχέτισή της µόνο µε την αναπαραγωγή.

Παράλληλα, τα ζευγάρια που βρίσκονται σε θεραπεία υπογονιµότητας βιώνουν διαδοχικούς κύκλους ελπίδας και πένθους. Ελπίδας στην πρώτη φάση του κύκλου όπου ακολουθείται η θεραπεία και πένθος στη δεύτερη φάση όταν αποτυγχάνει η θεραπεία και επανέρχεται η περίοδος. Η αποτυχία επίτευξης της εγκυµοσύνης που επανέρχεται κάθε µήνα έχει ονοµασθεί µηνιαίο πένθος γιατί βιώνεται σαν τον θάνατο ενός βρέφους. Tα ζευγάρια που ακολουθούν τις µεθόδους της υποβοηθούµενης αναπαραγωγής είναι εκείνα που έχουν το ισχυρότερο κίνητρο να αποκτήσουν παιδιά. Είναι εκείνα που έχουν υποβληθεί σε πολλές θυσίες για να πραγµατοποιήσουν το όνειρό τους να αποκτήσουν ένα µωρό. Γι αυτό το λόγο ίσως είναι και τα ζευγάρια εκείνα που είναι περισσότερο ψυχολογικά ευάλωτα στην αποτυχία της υποβοηθούµενης αναπαραγωγής (Newton & Hearn,1990).

61

Τι απογίνονται όµως τα ζευγάρια εκείνα που παρά τις αλλεπάλληλες προσπάθειες παραµένουν άτεκνα; Eίναι βέβαιο ότι ένας αριθµός εξ αυτών θα στραφεί προς την υιοθεσία. H έρευνα δείχνει µάλιστα ότι περίπου το 40% των ανθρώπων που είναι σε λίστα αναµονής για εξωσωµατική γονιµοποίηση έχουν ήδη κάνει αίτηση υιοθεσίας.(Hazeltine & Mazure,1985). O κίνδυνος εδώ είναι ο τρόπος µε τον οποίο θα υποδεχθούν το υιοθετηµένο παιδί τα ζευγάρια που είναι ακόµα βυθισµένα µέσα στο άγχος της

εξωσωµατικής. Kαι παρ' ότι η εξωσωµατική γονιµοποίηση και η υιοθεσία δεν αποκλείουν αναγκαστικά η µια την άλλη, είναι απαραίτητη η παρέλευση µιας περιόδου "χάρητος" µετά τις προσπάθειες εξωσωµατικής καθώς επίσης είναι αναγκαία η επεξεργασία του πένθους για τη µη απόκτηση του βιολογικού παιδιού, τη µη πραγµατοποίηση της εγκυµοσύνης και του τοκετού, προκειµένου να εξασφαλιστεί η αποδοχή του υιοθετηµένου παιδιού.

Τέλος πρόκληση για τους ειδικούς αποτελεί το λεγόµενο σύνδροµο "παιδί µε οποιοδήποτε κόστος". Τα περισσότερα ζευγάρια µετά από σειρά προσπαθειών απόκτησης παιδιού επεξεργάζονται την απώλεια και βρίσκουν λύσεις που τα βοηθούν να συνεχίσουν τη ζωή τους. Είτε υιοθετούν ένα παιδί, είτε αποφασίζουν να µείνουν χωρίς παιδιά. Άλλα όµως ζευγάρια αδυνατούν να επεξεργασθούν την απώλεια και µε µεγάλη επιµονή και ψυχαναγκασµό οδηγούνται σε κάθε προτεινόµενη θεραπεία, µη υπολογίζοντας το σωµατικό, το ψυχικό, αλλά ακόµη και το οικονοµικό κόστος που αυτές οι ατέρµονες προσπάθειες συνεπάγονται. Τα ζευγάρια που βιώνουν αυτό το σύνδροµο επείγονται να αποκτήσουν παιδί εµφανίζουν ιδεοληψίες και κάνουν τελετουργικές πράξεις, αλλά, κυρίως, µετά από κάθε αποτυχία, µε µεγάλη γενναιότητα είναι πανέτοιµοι για την επόµενη προσπάθεια. Ένας Γάλλος Ψυχαναλυτής θεωρεί ότι τα άτοµα που εκδηλώνουν τον παροξυσµό αυτό έχουν βιώσει κάτι ιδιαίτερα τραυµατικό στην παιδική τους ηλικία, την εγκατάλειψη ή τον θάνατο γονέα και προσπαθούν, συχνά µε ένα τρόπο απελπισµένο, "να επιδιορθώσουν" τις εµπειρίες αυτές επιδιώκοντας να ζήσουν τα παιδικά τους χρόνια µέσα από εκείνα των παιδιών τους (Roegiers,1994).

62

Συναισθήµατα κατά την Εξωσωµατική Γονιµοποίηση

Κάθε πρόγραµµα εξωσωµατικής γονιµοποίησης απαιτεί από τις γυναίκες συχνές εξετάσεις αίµατος και καθηµερινές ενέσεις µε αποτέλεσµα το καθηµερινό πρόγραµµα όσων συµµετέχουν στη διαδικασία αυτή να ανατρέπεται σηµαντικά.

Απόρροια αυτού είναι ότι αντιµετωπίζουν επανειληµµένως προβλήµατα στην εργασία τους αλλά και την κοινωνική αποµόνωση.

Οι γυναίκες που συµµετέχουν σε προγράµµατα εξωσωµατικής γονιµοποίησης στην πλειοψηφία τους αναφέρουν ως πιο δύσκολη φάση του προγράµµατος εκείνη που εκτείνεται από την ολοκλήρωση της διαδικασίας µετά τη εµβρυοµεταφορά µέχρι την ηµέρα της διαπίστωσης της επίτευξης ή µη εγκυµοσύνης. Σε αυτό το διάστηµα πολλές δεν κατορθώνουν να ελέγξουν τη φαντασίωσή τους και αισθάνονται έγκυες. Oι επιπτώσεις αυτής της φαντασίωσης γίνονται κατανοητές όταν αναλογισθεί κανείς ότι τα ποσοστά επιτυχίας της εξωσωµατικής γονιµοποίησης είναι ακόµη χαµηλά. Πολλές γυναίκες µετά από ένα αρνητικό αποτέλεσµα βιώνουν µια έντονη θλίψη. H θλίψη αυτή δεν διαρκεί το ίδιο για κάθε γυναίκα. Εξαρτάται από τον ψυχικό εξοπλισµό του κάθε ατόµου, από την υποστήριξη που έχει καθώς και από τον αριθµό των προσπαθειών που έχει επιχειρήσει. Ένα ακόµα σηµαντικό πρόβληµα της εξωσωµατικής γονιµοποίησης είναι η µη συµµετοχή του συζύγου στην όλη διαδικασία. Στις περισσότερες περιπτώσεις εµφανίζεται µόνο στη φάση της λήψης των ωαρίων όπου καλείται να δώσει το σπέρµα του για την γονιµοποίηση. Πολλοί άνδρες διατυπώνουν δυσαρέσκεια για τον παραγκωνισµό τους αυτό.

Μεταξύ των προβληµάτων της µεθόδου αποτελούν τα αυξηµένα ποσοστά των πολύδυµων κυήσεων που οδηγούν σε σηµαντική αύξηση των πρόωρων βρεφών. Η προωρότητα έχει σηµαντικές ιατρικές και ψυχολογικές επιπτώσεις. Το σοβαρότερο πρόβληµα όµως της µεθόδου της εξωσωµατικής γονιµοποίησης είναι η ψυχολογική κατάσταση των ζευγαριών όταν δεν επιτυγχάνεται η εγκυµοσύνη.

63

Εξωσωµατική Γονιµοποίηση µε Δότες

Στις περιπτώσεις όπου είναι απαραίτητη η συµµετοχή δότη ή δότριας για ην απόκτηση παιδιού τα ζητήµατα που προκύπτουν είναι πιο πολύπλοκα και η συµµετοχή ειδικού από το χώρο της ψυχικής υγείας στις περιπτώσεις αυτές είναι επιβεβληµένη.

Το άτοµο που δέχεται τη συµµετοχή δότη προκειµένου το ζευγάρι να αποκτήσει παιδί εξακολουθεί να είναι στείρο και µετά

την απόκτηση παιδιού. Όταν χρησιµοποιείται δότρια ή δότης ουσιαστικά το στείρο µέλος του ζευγαριού υιοθετεί το παιδί του ή της συντρόφου του. Αυτό σηµαίνει, ότι προκειµένου να ακολουθήσει το ζευγάρι τη λύση αυτή, πρέπει να έχει επεξεργαστεί το πρόβληµα της δικής του στειρότητας και να έχει αποδεχθεί την υιοθεσία. Στην πράξη όµως παρατηρείται ότι τα ζευγάρια δεν έχουν κατανοήσει ότι ο δότης ή η δότρια δεν θεραπεύει το πρόβληµα υπογονιµότητάς τους.

Τα ζευγάρια δηλαδή δεν ακολουθούν τη διαδικασία αυτή έχοντας συνειδητοποιήσει ακριβώς τι συνεπάγεται. Χαρακτηριστικά ένας σύζυγος που είχε αποκτήσει παιδί µε δότη σπέρµατος έλεγε:

" Υπάρχει πιθανότητα να είναι και δικό µου το παιδί και ελπίζω ποτέ να µη χρειαστεί να το ψάξουµε. Δεν έχουµε λόγο να το ψάξουµε έτσι και αλλιώς, αλλά υπάρχει περίπτωση να είναι δικό µου."

Η άρνηση αποδοχής όµως ενός γεγονότος δεν εξασφαλίζει την επεξεργασία των πολύπλοκων θεµάτων που προκύπτουν από το ζήτηµα αυτό. Μέσα στα ζητήµατα που καλούνται να επεξεργασθούν τα ζευγάρια που αποκτούν παιδί µε τη συµµετοχή δότη ή δότριας είναι εκείνο της απώλειας της γενετικής συνέχειας, αυτό του µυστικού και τέλος της ανωνυµίας των δοτών. Για τις γυναίκες που χρησιµοποιούν ωάριο δότριας η απώλεια της γενετικής συνέχειας µπορεί να µην είναι τόσο ουσιαστική όσο για έναν άνδρα που αποκτά παιδί µε δότη σπέρµατος, γιατί οι γυναίκες, ακόµα και στις περιπτώσεις δότριας, βιώνουν την εγκυµοσύνη, τον τοκετό και τον θηλασµό. Βιώνουν, δηλαδή µια βιολογική σχέση µε το παιδί τους σε αντίθεση µε τους άνδρες.

Ένα σηµαντικό θέµα που ανακύπτει µε τη συµµετοχή δοτριών ωαρίων είναι η απόκτηση παιδιών αρκετά µετά την εµµηνόπαυση. Πολλοί κλινικοί διατυπώνουν επιφυλάξεις για τα παιδιά που αποκτώνται µετά την εµµηνόπαυση σε µια ηλικία, δηλαδή, όπου οι γονείς µοιάζουν περισσότερο µε παππούδες και γιαγιάδες τόσο οπτικά όσο και σε προοπτική ζωής παρά µητέρες και πατέρες. Θεωρούν ότι είναι άδικο για τα παιδιά να γεννιούνται από γονείς που δεν έχουν πλέον την ενέργεια να ξυπνούν στη µέση της νύχτας, ή να ανησυχούν για την επιστροφή των εφήβων. Όταν το 1997 µια γυναίκα 63 ετών απόκτησε παιδί τέθηκε µε σαφήνεια το ηθικό δίληµµα : έχει το υποκείµενο και το ζευγάρι απόλυτο δικαίωµα να αποκτά παιδί; Οφείλει να εφαρµόζεται ότι η τεχνολογία επιτρέπει; Ποιος και µε ποιο τρόπο θα υπερασπισθεί τα δικαιώµατα των υποψηφίων γονιών που επιθυµούν να αποκτήσουν παιδιά αλλά και των παιδιών εκείνων που δεν έχουν ακόµη γεννηθεί; Οι νέες τεχνολογίες της αναπαραγωγής πρόσφεραν τη δυνατότητα σε πολλά υπογόνιµα ζευγάρια να αποκτήσουν τους βιολογικούς τους απογόνους.

64

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ

Όταν η ψυχή… συναντά το σώµα…

Τα άτοµα τα οποία βρίσκονται σε κατάσταση υπογονιµότητας διαφέρουν ως προς τις συναισθηµατικές τους αντιδράσεις και ως προς την ικανότητά τους να την αντιµετωπίσουν. Αυτή η στρεσογόνος διαδικασία έχει συναισθηµατικές επιπτώσεις σε προσωπικό επίπεδο, σε επίπεδο ζεύγους καθώς επίσης και στην οικογένεια.

Ο ψυχολόγος συναντά το άτοµο ή το ζευγάρι, δηµιουργεί σχέση εµπιστοσύνης, η οποία βασίζεται στον σεβασµό της ατοµικότητας των προσωπικών αποφάσεων, τηρώντας εχεµύθεια του απορρήτου του προσωπικού ιστορικού. Δεν επηρεάζει τις επιθυµίες του ζεύγους, αλλά συµβάλει στην αναζήτηση επιλογών τους.

Η υπογονιµότητα θεωρείται «κρίση στη ζωή» και προκαλεί ψυχικό πόνο διότι δίνει την αίσθηση του αποκλεισµού του ζεύγους από την κοινωνία η οποία δίνει έµφαση στην οικογένεια. Η πίεση από το οικογενειακό περιβάλλον το οποίο ρωτά διαρκώς «γιατί δεν κάνεις παιδί», προκαλεί άγχος. Ποικίλα συναισθήµατα όπως θυµός, αίσθηµα αδικίας, ζήλιας, θλίψης και φόβου στην προοπτική µιας άτεκνης ζωής αναδύονται. Στην έναρξη του προγράµµατος θεραπείας, αυτά τα συναισθήµατα παίρνουν τη µορφή άγχους.

Πότε βοηθά η Συµβουλευτική;

Η συµβουλευτική είναι ευεργετική σε κάθε στάδιο του προγράµµατος θεραπείας γονιµότητας, καθώς και µετά το πέρας αυτής. Τα άτοµα βρίσκουν υποστήριξη, ήρεµο περιβάλλον προκειµένου να µιλήσουν για ότι αισθάνονται, χωρίς τον φόβο ότι κάποιος θα τους κρίνει ή δεν θα τους καταλάβει.

Ενδείκνυται:

Σε περιπτώσεις απώλειας της γονιµότητας. 

Σε µια αποτυχηµένη προσπάθεια θεραπείας, αποβολή ή νεκρή γέννηση. Σε βαθιά συναισθήµατα σοκ, άρνησης, ενοχής, θλίψης και απελπισίας. 

Η θεραπεία για γονιµότητα ενίοτε ανασύρει βιώµατα από το παρελθόν που µπορεί να ενοχλήσουν. Γεγονότα ή σε συναισθήµατα που στην αρχή πιθανόν φαίνονται ασήµαντα, αποκτούν νόηµα. 

Στην απόφαση του ζεύγους κατά τη διάρκεια της θεραπείας για δωρεά σπέρµατος ή ωαρίου. 

65

Πώς βοηθά η συµβουλευτική υποστήριξη;

•	Μέσω της εκφόρτισης των επώδυνων συναισθηµάτων, η οποία ανακουφίζει από τον ψυχικό. Δεν αποτελεί αδυναµία να µιλήσει κανείς για το πόσο άσχηµα αισθάνεται κάποιες στιγµές, ή να εκφράσει ανοιχτά την λύπη του για αυτό που δεν έχει ή που έχασε. Η αποδέσµευση του ατόµου από τα οδυνηρά συναισθήµατα, µειώνει τα επίπεδα άγχους. 

•	Η συνάντηση γίνεται σε ασφαλές και εµπιστευτικό περιβάλλον όπου δεν κρίνεται το άτοµο ή δεν χαρακτηρίζεται για τις σκέψεις και τα συναισθήµατα του. Οι συναντήσεις µπορούν να είναι µια ή και περισσότερες φορές την εβδοµάδα για όσο χρειαστεί. 

•	Η συµβουλευτική είναι µια πράξη που στοχεύει στην αύξηση της ψυχικής δύναµης και στην αίσθηση ελέγχου κατά τη διάρκεια ενός προγράµµατος θεραπείας. Είναι ένας τρόπος φροντίδας για όποιον υπόκειται σε τέτοιου είδους θεραπεία και η ιατρική οµάδα του κέντρου ενθαρρύνει τα ζευγάρια να εντάξουν τη συµβουλευτική ως τµήµα της διαδικασίας. 

Η	συµβουλευτική πορεία µπορεί να βοηθήσει τα άτοµα να κατανοήσουν τον εαυτό τους, τις αντιδράσεις τους, να ξεπεράσουν τους ψυχικούς τραυµατισµούς, τη λύπη τους, να διαλευκάνουν τις προτεραιότητές τους και να συνεχίσουν αρµονικά τη ζωή τους. 

66

Τι να πείτε και τι να µην πείτε σε ένα ζευγάρι που έχει πρόβληµα γονιµότητας....

Σύµφωνα µε τη Δρ. Λίζα Βάρβογλη, Ph.D. Ψυχολόγος-
Ψυχοθεραπεύτρια...

•	Μην προσπαθείτε να µειώσετε το πρόβληµα λέγοντας «µην ανησυχείτε, τουλάχιστον έχετε ο ένας τον άλλον» ή «πάλι καλά, δεν έχετε καρκίνο». 

•	Ακούστε τι έχει να πει το ζευγάρι για την εµπειρία του κι εκφράστε τη συµπάθεια και την κατανόησή σας για τις δυσκολίες του. 

•	Μην πείτε στο ζευγάρι που µόλις είχε µια αποβολή ότι έτσι ήταν γραφτό να γίνει, ότι δεν πειράζει, αρκεί αυτοί να είναι καλά ή ότι την επόµενη φορά είστε σίγουροι ότι όλα θα πάνε καλά. 

•	Εκφράστε τη λύπη σας και δώστε την υποστήριξή σας στη δύσκολη στιγµή. 

•	Θα πρέπει να συνειδητοποιήσετε ότι το ζευγάρι µόλις έχασε ένα µοναδικό παιδί, κι ακόµα κι αν υπάρξει µια µελλοντική εγκυµοσύνη, την παρούσα στιγµή το γεγονός αυτό τους στεναχωρεί. Μη διστάσετε να χρησιµοποιήσετε λέξεις όπως «απώλεια, πένθος, στεναχώρια». 

•	Μη δίνετε ιατρικές συµβουλές ή ονόµατα γιατρών αν δε σας ρωτήσουν. 

•	Προτείνετε στο ζευγάρι να σας µιλήσει, εάν το επιθυµεί και προθυµοποιηθείτε να βοηθήσετε µε την υποστήριξη σας στη διάρκεια των διαδικασιών (είτε µιλώντας στο τηλέφωνο, είτε συνοδεύοντας στα ιατρικά ραντεβού). 

•	Μην υποθέτετε ότι τα νέα ιατρικά επιτεύγµατα που διαβάζετε στις εφηµερίδες και τα περιοδικά θα λύσουν το πρόβληµα του συγκεκριµένου ζευγαριού. Η νέα µέθοδος µπορεί να είναι µόνο πειραµατική ή άσχετη µε το συγκεκριµένο πρόβληµα του ζευγαριού. 

•	Ρωτήστε το ζευγάρι αν έχουν να σας προτείνουν άρθρα ή βιβλία που θα σας βοηθήσουν να καταλάβετε καλύτερα το πρόβληµά του. 

•	Μη λέτε ιστορίες αποτυχίας ή αποτυχίας άλλων ζευγαριών. 

•	Ρωτήστε το ζευγάρι αν θέλει να το φέρετε σε επαφή µε άλλους που είχαν ένα παρόµοια πρόβληµα και βρήκαν λύση. 

•	Μην περιµένετε να θέλει το ζευγάρι να πηγαίνει µε χαρά σε βαφτίσια ή παιδικά πάρτι ή παρόµοια γεγονότα. Αν δεν πηγαίνει ή δε δείχνει ενθουσιασµό κατανοήστε τη θέση τους και µην κάνετε σχόλια. 

67

ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΓΙΑ ΖΕΥΓΑΡΙΑ ΠΟΥ ΥΦΙΣΤΑΝΤΑΙ ΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ

Εκτίµηση και αρχική συµβουλευτική. 

Υπάρχουν αρκετά προγράµµατα υποβοηθούµενης αναπαραγωγής τα οποία προσφέρουν την ευκαιρία στα ζευγάρια ν' εκτιµηθούν ψυχολογικά. Η εκτίµηση σ' αυτό το στάδιο γίνεται για ν' εντοπιστούν θέµατα όπως κατάθλιψη ή κατάχρηση τοξικών ουσιών, που δυσκολεύουν την επιτυχία της θεραπείας. Δίνεται επίσης η ευκαιρία να προετοιµαστεί το ζευγάρι για διάφορα θέµατα που πιθανόν να παρουσιαστούν στη πορεία της θεραπείας και να συζητηθούν οι στρατηγικές αντιµετώπισής τους.

Ψυχαναλυτική θεραπεία. 

Η	ψυχανάλυση κατευθύνεται στη βελτίωση της γονιµότητας και τη ψυχολογική ρύθµιση. Μ' αυτή την έννοια, οι ψυχοδυναµικές θεραπευτικές προσπάθειες επιχειρούν ν' αποκαλύψουν ασυνείδητες συγκρούσεις και διευκολύνουν τις υποκείµενες άλυτες συναισθηµατικές εµπειρίες που πιθανόν να µειώνουν τη γονιµότητα. Ανεξάρτητα από την επίδραση στη γονιµότητα, η διαδικασία ελέγχου του στρες µπορεί να προσφέρει κάποια βοήθεια στο χειρισµό του άγχους για επίτευξη εγκυµοσύνης. Προσφέροντας 

ένα µηχανισµό ελέγχου µπορούν ν' αποσπάσουν την προσοχή από την υπογονιµότητα που δεν µπορεί ν' αντιµετωπίσει το ζευγάρι. 

Χαλάρωση και διαχείριση του στρες. 

Τεχνικές χαλάρωσης και διαχείρισης του στρες έχουν προταθεί από αρκετούς για τη βελτίωση της γονιµότητας. Η χαλάρωση µπορεί να µειώνει την ένταση της διέγερσης του αυτόνοµου νευρικού συστήµατος, το οποίο µπορεί µε τη σειρά του να διευκολύνει την γονιµότητα. Mστόσο, ευεργετικά αποτελέσµατα από την χαλάρωση δεν έχουν ακόµα κατοχυρωθεί επιστηµονικά.

68

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

«Αναπαραγωγικό σύστηµα γυναίκας».

Ιατρική εγκυκλοπαίδεια: Ανθρώπινη αναπαραγωγή και Εξωσωµατική γονιµοποίηση. σελ.131, τόµος α’

Τρύφων Γεώργ. Λαϊνάς, Γυναικολόγος Αναπαραγωγής, Διδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών

«Συµβουλευτική υποστήριξη».

Ιατρική εγκυκλοπαίδεια: Ανθρώπινη αναπαραγωγή και Εξωσωµατική γονιµοποίηση. σελ.413, τόµος β’

Τρύφων Γεώργ. Λαϊνάς, Γυναικολόγος Αναπαραγωγής, Διδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών

Από το διαδίκτυο:

«Ψυχολογικά προβλήµατα των υπογόνιµων ζευγαριών». http://www.bioethics.org.gr

«Τι να πείτε και τι να µην πείτε σε ένα ζευγάρι που έχει πρόβληµα γονιµότητας». http://health.in.gr της Δρ Λίζα Βάρβογλη, Ph.D. Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια

«5 τρόποι για εύκολη την εγκυµοσύνη». http://woman.eportal.gr

«Λόγοι υπογονιµότητας». http://www.myworld.gr http://www.in.gr

«Στάδια, επιπλοκές, εναλλακτικές τεχνικές και σύγχρονες εξελίξεις». www.kapetanakis-center.gr

«Η υπογονιµότητα στην Ελλάδα», «Μια ποικιλία από επιλογές προσφέρονται στα ζευγάρια που υφίστανται την αξιολόγηση και θεραπεία της υπογονιµότητας».

http://www.Apodimos.com

69

«Συµβουλευτική υποστήριξη». http://www.mitera.gr

«Εξωσωµατική γονιµοποίηση». «Υπογονιµότητα».

«Άγχος και γονιµότητα». «Δυσκολίες και διλήµµατα». http://www.mammyland.com

«Εξωσωµατική γονιµοποίηση σε Ελληνίδες γυναίκες-Έρευνα». http://www.kosmogonia.gr

70

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ

Ο	ρόλος της δίαιτας... 

1.	Προσπαθήστε να τρώτε φρέσκα λαχανικά και το φαγητό να είναι προετοιµασµένο από εσάς. Το φρέσκο φαγητό είναι καλλίτερο για εσάς, σε σύγκριση µε το προκατασκευασµένο φαγητό. Τα προκατασκευασµένα προϊόντα περιέχουν συντηρητικά και άλλα χηµικά που έχουν σκοπό να διατηρήσουν την ποιότητα του προϊόντος. Οι ουσίες αυτές όµως µεταβολίζονται από το συκώτι, και µπορεί να του προκαλούν µία ελαφρά υποκλινική δηλητηρίαση. Η αθροιστική δράση των προϊόντων αυτών µπορεί να έχει κάποια επίπτωση στην γονιµότητα τας. 

2.	Προσπαθήστε το φαγητό σας να έχει µεγάλη ποικιλία. Προσπαθήστε να προσλαµβάνετε όλων των ειδών τις πρωτεΐνες, και προσπαθήστε το φαγητό να έχει µόλις µαγειρευτεί, και να µην προέρχεται από την κατάψυξη. 

3.	Μειώστε την πρόσληψη της ζάχαρης και αποφύγετε τα γλυκά, τα µπισκότα, τα κέικ, τη σοκολάτα, τις πάστες, τη µαρµελάδα, το µέλι, τα παγωτά, τα αναψυκτικά, και άλλες γλυκές τροφές. Προσπαθήστε να τρώτε ψωµί ολικής αλέσεως. 

4.	Μειώστε την πρόσληψη του ζωικού και φυτικού λίπους. Αποφύγετε να πίνετε πλήρες γάλα, και αποφύγετε τα λουκάνικα, τις πίττες, και τα κρέατα που βρίσκονται σε κονσέρβες. 

5.	Τρώτε πολλά φρούτα και λαχανικά. Καλό θα είναι να τρώτε φρούτα και λαχανικά γύρω στις 5 φορές την ηµέρα. Εάν θέλετε να µαγειρέψετε τα λαχανικά µαγειρέψτε τα µόνο ελαφρια και κυρίως στον ατµό. Προτιµήστε λαχανικά οργανικών καλλιεργειών. 

6.	Είναι σηµαντικό να τρώτε επαρκή ποσότητα ινών. Σε αυτές περιλαµβάνονται τα φασόλια, τα φρούτα, τα λαχανικά, τα δηµητριακά, και το ψωµί ολικής αλέσεως. 

7.	Μειώστε πάρα πολύ την κατανάλωση του αλκοόλ. Αυτό έχει εφαρµογή τόσο τους άντρες όσο και στους γυναίκες. Το αλκοόλ µπορεί να επηρεάζει τον αριθµό των σπερµατοζωαρίων, µειώνοντας την παραγωγή τους, ενώ η αλκεταµείδη, που είναι µία ουσία που παράγεται από τον οργανισµό είναι τοξική στο σπέρµα. Υπάρχουν αναφορές από γυναίκες οι οποίες κατανάλωναν πολύ λίγο αλκοόλ και είχαν πρόβληµα υπογονιµότητας. Οι γυναίκες αυτές όταν έκοψαν εντελώς το αλκοόλ έµειναν έγκυες σε ένα ποσοστό. 

8.	Εάν είστε υπέρβαροι ή πολύ αδύνατοι, κάντε προσπάθειες να φτάσετε στο ιδανικό σας βάρος. 

9.	Προσπαθήστε να πίνετε πολύ νερό. 

10.	Παίρνετε κάποιο συµπλήρωµα διατροφής που περιέχει βιταµίνες και/ή ιχνοστοιχεία, διότι αυτό µπορεί να βοηθήσει στην υπογονιµότητα. Εργασίες έχουν δείξει ότι η λείψει διατροφικών συµπληρωµάτων µπορεί να βελτιώσει και τον αριθµό σπερµατοζωαρίων. 

71

5 τρόποι για εύκολη την εγκυµοσύνη !!!

Οι επιστήµονες υποδεικνύουν µερικούς απλούς, καθηµερινούς τρόπους για να προφυλάξουµε, αλλά και να αυξήσουµε τη γονιµότητά µας.

1. Περιορίζουµε την καφεΐνη

Ένα φλιτζάνι καφέ την ηµέρα δεν µπορεί, βέβαια, να επηρεάσει τη γονιµότητα ενός ζευγαριού. Έρευνες έχουν δείξει ότι οι µεγάλες ποσότητες καφεΐνης στον οργανισµό αυξάνουν τις ελεύθερες ρίζες και επηρεάζουν αρνητικά την ποιότητα του σπέρµατος. Χαµηλότερα επίπεδα γονιµότητας παρουσιάζουν και οι γυναίκες που καταναλώνουν µεγάλη ποσότητα καφεΐνης.

2. Σταµατάµε το κάπνισµα

Το κάπνισµα δηλητηριάζει τις ωοθήκες και ελαττώνει την ικανότητά τους να παράγουν ωάρια. ∆εν είναι τυχαίο ότι οι γυναίκες καπνίστριες µπαίνουν στην εµµηνόπαυση 2-3 χρόνια νωρίτερα από τις µη καπνίστριες. Το κάπνισµα, όµως, επηρεάζει και τη γονιµότητα των αντρών, µειώνοντας κυρίως την κινητικότητα του σπέρµατος.

3. Αποφεύγουµε τα παυσίπονα

Γενικότερα η λήψη φαρµάκων, όταν ένα ζευγάρι προσπαθεί να αποκτήσει παιδί, πρέπει να είναι περιορισµένη και να γίνεται αφού πρώτα έχει ενηµερωθεί ο γιατρός. Οι ειδικοί θεωρούν, ότι αρκετά αναλγητικά έχουν παρεµβατικό χαρακτήρα όταν λαµβάνονται κατά τη διάρκεια της ωορρηξίας. Ο λόγος είναι ότι παρεµποδίζουν τη λειτουργία των ορµονών που σχετίζονται µε τη γονιµότητα.

4. Άσκηση: ο ρυθµιστής της υγείας

Η άσκηση είναι ένας από τους παράγοντες που ωφελούν, γενικότερα, την υγεία µας. Βελτιώνει την αναπνοή, τονώνει την κυκλοφορία του αίµατος, βοηθά το µεταβολισµό, επιταχύνει τις καύσεις, µειώνοντας το λίπος και τις ορµονικές διαταραχές. Η άσκηση, δηλαδή, βοηθά συνολικά στην εύρυθµη λειτουργία του οργανισµού και ως εκ τούτου και τη γονιµότητα.

5. Χαλαρώνουµε

Το στρες είναι ένας από τους µεγαλύτερους εχθρούς της γονιµότητας. Σύµφωνα µε τα όσα περιγράφει η Αντιγόνη Cραιοπούλου στο βιβλίο της «Και την ψυχή µου για ένα µωρό;», στο οποίο περιγράφει, µέσα από πραγµατικές ιστορίες, τη δύσκολη διαδροµή που οδηγεί στην απόκτηση ενός παιδιού, επισηµαίνει: «Το άγχος αυξάνει την υπογονιµότητα, η υπογονιµότητα συντηρεί και αυξάνει το άγχος και έτσι δηµιουργείται ένας φαύλος κύκλος, µε αποτέλεσµα το ζευγάρι να µην µπορεί να αποκτήσει παιδί. Γι' αυτό και οι περισσότεροι ειδικοί συνιστούν στο ζευγάρι να χαλαρώσει. Κάτι που ακούγεται απλό, αλλά δεν είναι...».

72